Giảm phụ thuộc hóa chất trong phòng trừ ốc bươu vàng

Hội thảo thu hút khoảng 100 đại biểu là các nhà khoa học, chuyên gia, đại diện cơ quan quản lý, hợp tác xã và nông dân sản xuất lúa đến từ nhiều địa phương trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là diễn đàn để đánh giá thực trạng gây hại của ốc bươu vàng trên đồng ruộng, đồng thời trao đổi các giải pháp quản lý hiệu quả, an toàn và thân thiện với môi trường, hướng tới phát triển nền nông nghiệp sinh thái bền vững.

Toàn cảnh Hội thảo. Ảnh: ĐHKHTN – ĐHQG TPHCM

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Lê Hà Luân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cho biết, Đồng Tháp là một trong những địa phương trọng điểm về sản xuất lúa gạo của cả nước, giữ vai trò quan trọng trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long – khu vực sản xuất lúa chiến lược, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và đóng góp đáng kể cho xuất khẩu gạo của Việt Nam.

Hiện diện tích gieo trồng lúa của tỉnh đạt trên 611.000 ha, sản lượng ước hơn 4,1 triệu tấn mỗi năm. Những năm qua, Đồng Tháp tập trung tái cơ cấu ngành hàng lúa gạo theo hướng nâng cao chất lượng, giảm chi phí sản xuất, gia tăng giá trị và phát triển bền vững. Cùng với đó, tỉnh đẩy mạnh chuyển đổi từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, khuyến khích các mô hình canh tác sinh thái, thân thiện với môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Theo ông Luân, trong quá trình chuyển đổi này, việc quản lý sinh vật gây hại trên cây lúa theo hướng an toàn, sinh thái và giảm phát thải là yêu cầu cấp thiết. Trong số các đối tượng dịch hại hiện nay, ốc bươu vàng tiếp tục là mối lo ngại lớn đối với nhiều vùng sản xuất lúa.

Ông Lê Hà Luân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp. Ảnh: Báo Đồng Tháp

Loài sinh vật ngoại lai này có khả năng sinh sản nhanh, phát tán mạnh thông qua hệ thống kênh rạch và nguồn nước, đặc biệt gây thiệt hại nghiêm trọng trong giai đoạn lúa mới gieo sạ hoặc cây mạ còn non. Vì vậy, quản lý hiệu quả ốc bươu vàng không chỉ là giải quyết một đối tượng gây hại đơn lẻ mà còn thể hiện sự thay đổi trong phương thức sản xuất nông nghiệp, từ phụ thuộc vào hóa chất sang quản lý dựa trên hệ sinh thái tự nhiên, hướng tới nền nông nghiệp hài hòa với môi trường.

Tại hội thảo, nhiều chuyên gia và nhà khoa học đã trình bày các nghiên cứu chuyên sâu về đặc điểm sinh học, sinh thái học của ốc bươu vàng (Pomacea spp.), qua đó cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các giải pháp quản lý phù hợp trên đồng ruộng.

Các tham luận tập trung phân tích tình hình phát sinh, mức độ gây hại của ốc bươu vàng tại Đồng Tháp và nhiều địa phương trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long; chia sẻ kinh nghiệm quản lý thực tế tại tỉnh Cà Mau; đồng thời đánh giá những tác động của thuốc diệt ốc đối với đa dạng sinh học và hệ sinh thái trong ruộng lúa.

Theo các chuyên gia, dù đã được kiểm soát ở một số nơi, ốc bươu vàng hiện vẫn là đối tượng gây hại đáng lo ngại trên nhiều diện tích lúa, nhất là vào đầu vụ sản xuất. Trước đây, việc phòng trừ chủ yếu dựa vào thuốc hóa học. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc lạm dụng thuốc diệt ốc không chỉ làm gia tăng chi phí sản xuất mà còn ảnh hưởng đến các loài sinh vật có ích, làm suy giảm đa dạng sinh học và tác động tiêu cực đến môi trường canh tác.

Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang thúc đẩy mô hình tăng trưởng xanh, giảm phát thải và sản xuất bền vững, xu hướng quản lý dịch hại nói chung và ốc bươu vàng nói riêng đang chuyển mạnh sang các giải pháp tổng hợp, hạn chế tối đa sự phụ thuộc vào hóa chất.

Nhiều giải pháp được các nhà khoa học và ngành chuyên môn khuyến nghị áp dụng đồng bộ trên đồng ruộng. Trong đó, việc vệ sinh đồng ruộng thường xuyên, phát quang bờ bụi, khơi thông dòng chảy được xem là biện pháp quan trọng nhằm hạn chế nơi cư trú và sinh sản của ốc.

Bên cạnh đó, nông dân cần tăng cường thu gom ổ trứng và bắt ốc thủ công ngay từ đầu vụ để giảm mật số trên diện rộng. Việc điều tiết mực nước hợp lý trong ruộng lúa, nhất là ở giai đoạn lúa mới gieo sạ, cũng góp phần hạn chế khả năng gây hại của ốc bươu vàng.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo sử dụng lưới chắn hoặc các loại rào chắn tại các cống lấy nước nhằm ngăn chặn ốc từ bên ngoài xâm nhập vào ruộng. Song song đó là việc bảo tồn thiên địch, duy trì cân bằng sinh thái và tăng cường áp dụng các biện pháp sinh học trong quản lý dịch hại.

Đối với thuốc bảo vệ thực vật, các đại biểu thống nhất quan điểm chỉ sử dụng khi thật sự cần thiết, tuân thủ đúng nguyên tắc kỹ thuật và ưu tiên các hoạt chất ít tác động đến môi trường cũng như các sinh vật có ích trong hệ sinh thái ruộng lúa.

Nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng hiệu quả quản lý ốc bươu vàng sẽ khó bền vững nếu chỉ thực hiện riêng lẻ ở từng hộ sản xuất hoặc từng thửa ruộng. Do đặc tính phát tán nhanh theo hệ thống thủy lợi và nguồn nước liên thông, việc phòng trừ cần được triển khai đồng bộ trên phạm vi rộng với sự tham gia của ngành chuyên môn, chính quyền địa phương, hợp tác xã và cộng đồng nông dân.

Ảnh: Báo Đồng Tháp

Thông qua hội thảo, các địa phương, nhà khoa học và ngành nông nghiệp có thêm cơ hội trao đổi kinh nghiệm, cập nhật những kết quả nghiên cứu mới và các mô hình quản lý hiệu quả đang được áp dụng tại thực tiễn sản xuất. Đây cũng là cơ sở để từng bước hoàn thiện các giải pháp quản lý ốc bươu vàng theo hướng sinh thái, góp phần xây dựng hệ thống canh tác lúa an toàn, bền vững và thân thiện với môi trường.

Theo ngành nông nghiệp Đồng Tháp, việc thúc đẩy các giải pháp quản lý sinh vật gây hại dựa trên hệ sinh thái phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời góp phần thực hiện hiệu quả Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh đến năm 2030. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo và phát triển nông nghiệp bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.

Vũ Hải