Cá rô phi Việt Nam trước nguy cơ mất thị trường Brazil

Theo thông tin từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), ngày 29/5/2026, Ủy ban Nông nghiệp, Chăn nuôi, Cung ứng và Phát triển nông thôn (CAPADR) thuộc Hạ viện Brazil đã thông qua Dự luật số 6331/25 quy định cấm nhập khẩu cá rô phi.

Dự luật áp dụng đối với cá rô phi sống, cá giống và toàn bộ các sản phẩm cá rô phi phục vụ tiêu dùng, bao gồm hàng đông lạnh, phi lê và sản phẩm chế biến. Theo quy trình lập pháp của Brazil, văn bản này sẽ tiếp tục được xem xét tại các ủy ban chuyên môn trước khi trình Hạ viện và Thượng viện thông qua để trở thành luật chính thức.

Mô hình nuôi cá rô phi ngày càng phát triển tại nhiều địa phương trên cả nước. Ảnh: VPG

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh Brazil đang trở thành điểm sáng tăng trưởng của ngành hàng cá rô phi Việt Nam. Số liệu của VASEP cho thấy, trong 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu cá rô phi Việt Nam sang Brazil đạt khoảng 26 triệu USD, chiếm tới 54% tổng kim ngạch xuất khẩu cá rô phi cả nước và là thị trường nhập khẩu cá rô phi lớn nhất của Việt Nam.

Chưa kể, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của thị trường này cũng rất ấn tượng. Nếu như năm 2024, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi Việt Nam sang Brazil mới đạt khoảng 148.000 USD thì đến năm 2025, con số này đã lên khoảng 11 triệu USD, đưa Brazil trở thành thị trường chiến lược đối với ngành hàng cá rô phi Việt Nam. Chính vì vậy, bất kỳ thay đổi nào trong chính sách nhập khẩu của Brazil đều có thể tạo ra tác động trực tiếp đến toàn bộ chuỗi sản xuất, chế biến và xuất khẩu cá rô phi trong nước.

Theo VASEP, dự luật được xây dựng dựa trên các lập luận liên quan đến phòng ngừa dịch bệnh và bảo vệ hệ sinh thái nuôi trồng thủy sản của Brazil. Tuy nhiên, nhiều tài liệu công khai cho thấy yếu tố bảo hộ ngành sản xuất cá rô phi nội địa cũng là một động lực quan trọng đằng sau đề xuất này.

Brazil hiện là một trong những quốc gia nuôi cá rô phi phát triển nhanh nhất khu vực Mỹ Latinh và cá rô phi cũng có vai trò ngày càng lớn đối với ngành thủy sản nước này. Vì thế, khi sản lượng trong nước gia tăng, các biện pháp hạn chế nhập khẩu có thể được sử dụng nhằm giảm sức ép cạnh tranh từ nguồn cung nước ngoài.

Nhận định này càng được củng cố khi trước đó Brazil từng áp dụng các biện pháp tạm dừng nhập khẩu cá rô phi Việt Nam trong giai đoạn 2024 – 2025 với lý do liên quan đến nguy cơ dịch bệnh TiLV. Tuy nhiên, sau quá trình trao đổi kỹ thuật, đánh giá khoa học và kiểm tra thực tế giữa cơ quan chức năng hai nước, Bộ Nông nghiệp và Chăn nuôi Brazil (MAPA) đã chính thức dỡ bỏ lệnh đình chỉ vào tháng 4/2025, khôi phục hoạt động nhập khẩu bình thường đối với sản phẩm cá rô phi Việt Nam.

Trước nguy cơ xuất hiện thêm các rào cản thương mại mới, VASEP kiến nghị các cơ quan chức năng Việt Nam sớm triển khai các biện pháp theo dõi và ứng phó. Trong đó, Hiệp hội đề xuất Bộ Ngoại giao, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương phối hợp với Đại sứ quán Việt Nam và Thương vụ Việt Nam tại Brazil theo dõi chặt chẽ quá trình xem xét dự luật, đồng thời làm rõ các cơ sở khoa học, pháp lý và thương mại của đề xuất cấm nhập khẩu.

Bên cạnh đó, Hiệp hội cũng kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần tiếp tục làm việc với Bộ Nông nghiệp và Chăn nuôi Brazil để khẳng định năng lực kiểm soát dịch bệnh, hệ thống truy xuất nguồn gốc, quản lý chất lượng và các tiêu chuẩn an toàn sinh học đối với cá rô phi Việt Nam.

Về thương mại, VASEP kiến nghị Bộ Công Thương cần đánh giá mức độ phù hợp của các biện pháp dự kiến áp dụng với các quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đặc biệt là các cam kết trong Hiệp định về các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (SPS) và Hiệp định về hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT).

Dù dự luật vẫn còn phải trải qua nhiều bước xem xét trước khi trở thành luật, nhưng việc chủ động vào cuộc từ sớm là cần thiết nhằm ngăn chặn rủi ro có thể xảy ra. Bởi nếu dự luật được thông qua theo hướng cấm hoàn toàn nhập khẩu, ngành cá rô phi Việt Nam không chỉ mất đi thị trường tiêu thụ lớn, mà còn đối mặt nguy cơ gia tăng áp lực tiêu thụ trong nước và xa hơn là ảnh hưởng đến kế hoạch mở rộng sản xuất và xuất khẩu mặt hàng cá rô phi trong những năm tới.

Hồng Hà