Việt Nam – ACIAR mở rộng hợp tác thủy sản, thúc đẩy nuôi biển công nghệ cao

Chiều 7/7, tại Hà Nội, Cục Thủy sản và Kiểm ngư đã có buổi làm việc, hội đàm cấp cao với đoàn công tác của Trung tâm Nghiên cứu Nông nghiệp Quốc tế Úc (ACIAR) nhằm đánh giá kết quả hợp tác trong hơn 30 năm qua, đồng thời thống nhất các định hướng hợp tác chiến lược trong lĩnh vực thủy sản giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2045.

Buổi làm việc diễn ra trong bối cảnh ngành thủy sản Việt Nam đang đẩy mạnh tái cơ cấu theo hướng giảm khai thác, phát triển nuôi trồng, thúc đẩy kinh tế biển, tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.

Phát biểu tại hội đàm, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư Phạm Quang Toản đánh giá cao những đóng góp của Chính phủ Úc thông qua ACIAR đối với sự phát triển của ngành thủy sản Việt Nam trong suốt 33 năm qua. Theo ông, kể từ năm 1993 đến nay, quan hệ hợp tác giữa hai bên không ngừng được mở rộng cả về quy mô và chiều sâu, tạo nền tảng quan trọng cho hoạt động nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.

Tính đến năm 2026, ACIAR đã triển khai 280 dự án tại Việt Nam với tổng nguồn vốn tài trợ đạt 194 triệu đô la Úc. Riêng giai đoạn 2017-2026, hai bên phối hợp thực hiện 54 dự án với tổng kinh phí 47,5 triệu đô la Úc. Các dự án tập trung giải quyết những vấn đề thực tiễn của sản xuất, hỗ trợ nâng cao sinh kế cho các hộ nuôi trồng thủy sản quy mô nhỏ, tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và chuyển giao các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất.

ACIAR đã hỗ trợ nhiều dự án nghiên cứu làm việc với các nhà khoa học Việt Nam về dinh dưỡng, thức ăn cho thủy sản. Ảnh: Australian Embassy

Bà Suzie Newman, Tổng Giám đốc Quan hệ đối tác của ACIAR khẳng định, Việt Nam luôn là một trong những đối tác thành công và quan trọng nhất của ACIAR trên phạm vi toàn cầu. Theo bà, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nghiên cứu, trường đại học của Úc với các đơn vị chuyên môn của Việt Nam, đặc biệt là hệ thống các viện nghiên cứu nuôi trồng thủy sản, đã hình thành mạng lưới nghiên cứu ứng dụng có tính kế thừa và hiệu quả cao.

Bà Jenifer Blair, Giám đốc phụ trách Thủy sản của ACIAR cho biết, nhiều dự án nghiên cứu nổi bật đã và đang được triển khai, trong đó có các nghiên cứu giảm thất thoát trong chuỗi giá trị tôm sú và cá tra tại Đồng bằng sông Cửu Long, cũng như các dự án nghiên cứu đa dạng hóa đối tượng nuôi biển theo hướng bền vững.

Theo đánh giá của phía Việt Nam, kết quả từ các dự án này đã góp phần cung cấp cơ sở khoa học phục vụ xây dựng chính sách và quy hoạch phát triển nuôi trồng thủy sản tại nhiều địa phương.

Dự án “Giám sát cá tra bằng thủy âm học thông minh” do Đại học Cần Thơ và Đại học Charles Darwin thực hiện. Ảnh: Australian Embassy

Tại hội đàm, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư Trần Đình Luân cùng các đại diện ACIAR đã dành nhiều thời gian phân tích chuỗi giá trị đối với các đối tượng nuôi biển có giá trị kinh tế cao như cá chẽm, cá mú, tôm thẻ, tôm sú và một số loài nhuyễn thể. Hai bên thống nhất, để phát triển bền vững các chuỗi giá trị này cần có giải pháp đồng bộ từ khâu chọn tạo giống, sản xuất giống, kiểm soát dịch bệnh đến dinh dưỡng và thức ăn.

Theo các đại biểu, một trong những thách thức lớn hiện nay là hoạt động nuôi biển của Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào nguồn cá tạp làm thức ăn, không chỉ làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm môi trường mà còn gây áp lực lên nguồn lợi thủy sản tự nhiên. Vì vậy, hai bên xác định việc hợp tác nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa các loại thức ăn viên, thức ăn công nghiệp mềm chất lượng cao sử dụng nguồn nguyên liệu thay thế bền vững sẽ là một trong những ưu tiên của chương trình hợp tác giai đoạn tới, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và hướng tới phát triển nuôi biển hiện đại, thân thiện với môi trường.

Chiến lược phát triển thủy sản Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định rõ, phát triển nuôi biển công nghệ cao, chuyển đổi từ khai thác sang nuôi trồng và ứng dụng khoa học công nghệ là những định hướng ưu tiên. Vì vậy, hợp tác với ACIAR trong thời gian tới cần hướng tới những giải pháp có tính đột phá để tháo gỡ các điểm nghẽn của ngành.

Phía Việt Nam đề xuất ACIAR hỗ trợ nghiên cứu, phát triển các hệ thống lồng nuôi có khả năng chống chịu điều kiện thời tiết cực đoan, phù hợp với vùng biển xa bờ, đồng thời ứng dụng chuyển đổi số và các giải pháp quản lý thông minh nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất.

Ông Jack Hetherington, Giám đốc Chương trình AGB của ACIAR cho rằng, yêu cầu của thị trường quốc tế hiện nay đòi hỏi toàn bộ chuỗi cung ứng phải minh bạch và có khả năng truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ số, từ con giống, thức ăn đến sản phẩm cuối cùng.

Bên cạnh phát triển công nghệ nuôi, hai bên cũng tập trung thảo luận về hoàn thiện chuỗi giá trị đối với các đối tượng nuôi biển có giá trị kinh tế cao như cá chẽm, cá mú, tôm thẻ, tôm sú và một số loài nhuyễn thể.

Theo các đại biểu, để xây dựng chuỗi giá trị bền vững cần đồng bộ từ khâu chọn giống, sản xuất, dinh dưỡng đến kiểm soát dịch bệnh. Trong đó, việc giảm dần sử dụng cá tạp làm thức ăn trong nuôi biển được xác định là nhiệm vụ cấp thiết nhằm hạn chế ô nhiễm môi trường và bảo vệ nguồn lợi thủy sản tự nhiên.

Hai bên thống nhất sẽ tăng cường nghiên cứu, phát triển các loại thức ăn viên và thức ăn công nghiệp mềm chất lượng cao sử dụng nguồn nguyên liệu thay thế bền vững, góp phần nâng cao hiệu quả nuôi biển.

Công nghệ sinh học và kiểm soát dịch bệnh cũng được xác định là một trong những trụ cột hợp tác của giai đoạn tới. Phía Việt Nam đề xuất triển khai các chương trình nghiên cứu phát triển vaccine phòng bệnh cho các đối tượng nuôi biển chủ lực, đồng thời tăng cường hợp tác trong nghiên cứu các chế phẩm sinh học phục vụ kiểm soát môi trường nuôi.

Cán bộ nghiên cứu Viện Môi trường Nông nghiệp kiểm tra thí nghiệm đo phát thải khí nhà kính trong mô hình lúa – tôm ở Cần Thơ. Ảnh: Australian Embassy

Đại diện ACIAR cho biết, phía Úc có nhiều kinh nghiệm trong nghiên cứu vaccine và công nghệ sinh học thủy sản, sẵn sàng phối hợp triển khai các dự án nghiên cứu chung nhằm xác định các tác nhân gây bệnh phổ biến trên cá chẽm, cá mú và tôm sú tại Việt Nam, làm cơ sở phát triển các loại vaccine thế hệ mới.

Việt Nam cũng đề nghị, ACIAR hỗ trợ kết nối các viện nghiên cứu trong nước với các doanh nghiệp và tập đoàn công nghệ sinh học của Úc để thúc đẩy chuyển giao công nghệ sản xuất vaccine quy mô công nghiệp, tạo điều kiện để người nuôi có thể tiếp cận sản phẩm với chi phí phù hợp.

Ngoài ra, hai bên cũng bày tỏ mong muốn mở rộng hợp tác nghiên cứu các mô hình nuôi trồng thủy sản bền vững như nuôi tôm sinh thái dưới tán rừng ngập mặn, nuôi nhuyễn thể kết hợp trồng rong biển. Đây được xem là hướng đi vừa tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao, vừa góp phần hấp thụ carbon và mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon trong tương lai.

Bình Nguyên