Việt Nam chuẩn bị cho bước tiến mới trong quản trị nghề cá

Ngày 28/7, tại thành phố Nha Trang (Khánh Hòa), Cục Thủy sản và Kiểm ngư phối hợp Ban Quản lý Dự án Quản lý nghề cá bền vững tại khu vực Tây Thái Bình Dương và Đông Á tổ chức Hội thảo quốc gia về tăng cường năng lực thực hiện nghĩa vụ Thành viên hợp tác không đầy đủ và lộ trình trở thành thành viên chính thức của Ủy ban Nghề cá Trung và Tây Thái Bình Dương (WCPFC).

Hội thảo quy tụ đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Ban Thư ký WCPFC, Cộng đồng Thái Bình Dương, Đại sứ quán New Zealand tại Việt Nam, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Hội Cá ngừ Việt Nam, các địa phương ven biển, doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thủy sản cùng nhiều chuyên gia trong nước và quốc tế.

Các đại biểu tham dự Hội thảo. Ảnh: Báo NN&MT

Hoàn thiện năng lực để đáp ứng chuẩn mực quốc tế

Phát biểu khai mạc, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư Trần Đình Luân cho biết, việc lựa chọn Khánh Hòa làm địa điểm tổ chức hội thảo mang nhiều ý nghĩa. Đây là địa phương trọng điểm của cả nước về khai thác, thu mua, chế biến và xuất khẩu cá ngừ; đồng thời là một trong những địa phương đi đầu trong triển khai các mô hình quản lý nghề cá, thu thập dữ liệu khai thác và thực hiện các quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Theo ông Luân, những kết quả mà Khánh Hòa đạt được thời gian qua đã đóng góp tích cực vào quá trình thực hiện các nghĩa vụ của Việt Nam đối với WCPFC.

Ông nhấn mạnh, Việt Nam luôn coi trọng việc bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn lợi thủy sản; thực hiện nghiêm túc các cam kết quốc tế; thúc đẩy hợp tác khu vực và quốc tế trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982). Mục tiêu xuyên suốt là xây dựng nghề cá hiện đại, có trách nhiệm, minh bạch và phát triển bền vững.

Đại diện Cục Thủy sản và Kiểm ngư chia sẻ, Việt Nam tham gia WCPFC với tư cách Thành viên hợp tác không đầy đủ từ năm 2009. Trong hơn 15 năm qua, cùng với sự hỗ trợ của Ban Thư ký WCPFC, Cộng đồng Thái Bình Dương và các chương trình hợp tác quốc tế, Việt Nam từng bước hoàn thiện hệ thống quản lý nghề cá, nâng cao chất lượng báo cáo dữ liệu, triển khai hệ thống giám sát hành trình tàu cá và tăng cường thực thi các quy định về chống khai thác IUU.

Nền tảng quan trọng để gia nhập WCPFC

Đánh giá về những chuyển biến của Việt Nam, bà Rhea Moss-Christian, Giám đốc điều hành WCPFC, ghi nhận các nỗ lực trong việc thực hiện đầy đủ trách nhiệm của một Thành viên hợp tác không đầy đủ.

Theo bà, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực thông qua việc hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường tuân thủ các quy định quốc tế, nâng cao hiệu quả giám sát hoạt động khai thác và từng bước chuẩn hóa hệ thống thu thập dữ liệu nghề cá.

Những kết quả này không chỉ góp phần nâng cao uy tín của ngành cá ngừ Việt Nam trên thị trường quốc tế mà còn tạo nền tảng quan trọng để duy trì các thị trường xuất khẩu lớn, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, tính minh bạch của chuỗi cung ứng và khai thác bền vững.

Theo Giám đốc điều hành WCPFC, Ban Thư ký của tổ chức sẽ tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam thông qua hỗ trợ kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm quản lý và nâng cao năng lực để Việt Nam thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ, từng bước hướng tới mục tiêu trở thành thành viên chính thức.

WCPFC hiện giữ vai trò trung tâm trong quản lý các nguồn lợi cá ngừ di cư ở khu vực Trung và Tây Thái Bình Dương. Năm 2024, tổng sản lượng khai thác cá ngừ tại khu vực đạt hơn 3 triệu tấn, với giá trị khoảng 5,6 tỷ USD.

Trong bối cảnh nguồn lợi thủy sản chịu nhiều sức ép từ biến đổi khí hậu và cường lực khai thác gia tăng, xu hướng quản lý nghề cá trên thế giới đang chuyển mạnh sang ứng dụng công nghệ số, tự động hóa thu thập dữ liệu, tăng cường giám sát điện tử và quản lý dựa trên hệ sinh thái nhằm bảo đảm khai thác bền vững và bảo vệ lâu dài nguồn lợi thủy sản.

Vẫn còn nhiều yêu cầu cần hoàn thiện

Báo cáo tại hội thảo cho thấy Việt Nam đã thực hiện đầy đủ nhiều nghĩa vụ cơ bản của Thành viên hợp tác không đầy đủ. Trong đó có việc hoàn thiện hệ thống pháp luật phù hợp với UNCLOS 1982; vận hành hệ thống giám sát hành trình đối với tàu cá có chiều dài từ 15 m trở lên; đăng ký tàu cá trên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia; triển khai hệ thống chứng nhận điện tử và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính hằng năm. Đây là những kết quả quan trọng, thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong việc từng bước tiệm cận các chuẩn mực quản trị nghề cá quốc tế.

Tuy nhiên, các đại biểu cũng cho rằng, vẫn còn nhiều nội dung cần tiếp tục hoàn thiện. Đáng chú ý là nâng cao chất lượng thu thập dữ liệu từ các chuyến biển, bổ sung dữ liệu từ đội ngũ quan sát viên, tăng cường kết nối đồng bộ giữa các hệ thống quản lý và nâng cao chất lượng phân tích dữ liệu để đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của WCPFC.

Đại diện Đại sứ quán New Zealand tại Việt Nam khẳng định, sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam thông qua các chương trình hợp tác nhằm nâng cao năng lực quản trị nghề cá. Theo đại diện Đại sứ quán, việc tăng cường quản lý nghề cá theo các chuẩn mực quốc tế không chỉ góp phần bảo tồn nguồn lợi thủy sản mà còn tạo nền tảng cho phát triển kinh tế biển bền vững, bảo đảm sinh kế lâu dài cho cộng đồng ngư dân.

Nâng cao vị thế ngành thủy sản Việt Nam

Kết luận hội thảo, Cục trưởng Trần Đình Luân cho biết, ngành Thủy sản sẽ tiếp tục tập trung hoàn thiện hệ thống thu thập và quản lý dữ liệu, nâng cao năng lực quản lý từ Trung ương đến địa phương, bảo đảm thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ quốc tế với WCPFC.

Cùng với đó, Việt Nam sẽ tiếp tục nghiên cứu toàn diện các điều kiện, quyền lợi và trách nhiệm khi trở thành thành viên chính thức để xây dựng lộ trình phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Theo ông Luân, việc gia nhập WCPFC với tư cách thành viên chính thức không chỉ giúp Việt Nam tham gia đầy đủ hơn vào cơ chế quản trị nghề cá khu vực mà còn tạo điều kiện nâng cao tiếng nói trong quá trình xây dựng các biện pháp quản lý nguồn lợi cá ngừ di cư.

Quan trọng hơn, đây sẽ là động lực thúc đẩy quá trình hiện đại hóa ngành thủy sản, nâng cao tính minh bạch trong quản lý, tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc và củng cố niềm tin của các thị trường nhập khẩu đối với sản phẩm thủy sản Việt Nam.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và các tiêu chuẩn về khai thác bền vững liên tục được nâng lên, lộ trình hướng tới thành viên chính thức của WCPFC được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội mới để ngành cá ngừ Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại, có trách nhiệm và bền vững, đồng thời khẳng định vai trò của Việt Nam trong quản trị nghề cá khu vực và quốc tế.

Nguyệt An