Chạy đua tìm nguồn thay thế bột cá trong thức ăn thủy sản

Tiềm năng của bột phụ phẩm gia cầm

Một nghiên cứu mới đây trên Tạp chí Khoa học Công nghệ Thức ăn Chăn nuôi đã đánh giá khả năng sử dụng bột phụ phẩm gia cầm (được sản xuất từ các phần phụ phẩm của gia cầm như đầu, chân, nội tạng sạch và các phần thịt vụn) như một thành phần thay thế trong dinh dưỡng cho cá.

Theo nghiên cứu, bột phụ phẩm gia cầm có thể thay thế bột cá trong chế độ dinh dưỡng của một số loài cá có vây. Tuy nhiên, nguyên liệu này không thể thay thế trực tiếp cho bột cá do những sự khác biệt nhất định về thành phần protein, axit amin…

Chẳng hạn, bột phụ phẩm gia cầm cung cấp hàm lượng protein thô tương đối cao nhưng thành phần axit amin thiết yếu như lysine, methionine và isoleucine có thể chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu dinh dưỡng của vật nuôi.

Bên cạnh đó, tổng lượng protein thô không phải lúc nào cũng cung cấp đủ tổng lượng axit amin cần thiết cho cá, điều được cho rằng liên quan tới sự khác biệt về yếu tố đạm phi protein. Vì vậy, muốn gia tăng bột phụ phẩm gia cầm trong dinh dưỡng cho cá, buộc phải chú ý đền cân bằng axit amin tổng thể, thay vì chỉ chú ý để tổng lượng protein thô.

Một vấn đề khác, theo nghiên cứu, hàm lượng dinh dưỡng trong bột phụ phẩm gia cầm phụ thuộc vào các nguyên liệu đầu vào. Tỷ lệ xương cao hơn có thể làm tăng hàm lượng tro trong thức ăn chăn nuôi, làm giảm khả năng hấp thụ protein. Ngược lại, bột phụ phẩm gia cầm chất lượng cao, có hàm lượng tro tho thấp có thể khiến giá trị chuyển hóa protein lên tới trên 85% ở một số loài cá.

Dù vậy, mức độ thay thế bột cá của bột phụ phẩm gia cầm trong thức ăn cho cá khác nhau theo từng chủng loại. Nghiên cứu chỉ ra, đối với cá tầm lớn, có thể thay thế 24%, với cá tráp biển, cá hồi cầu vồng và cá bơn lần lượt là 28,3%, 73.5% và 75%.

Một số nghiên cứu cho rằng, đối với cá rô phi sông Nile, bột phụ phẩm gia cầm có thể thay thể hoàn toàn bột cá. Tuy nhiên, mức độ thích ứng của cá rô phi với tỷ lệ bột phụ phẩm gia cầm được thêm vào thức ăn thay cho bột cá là khác nhau. Trong một nghiên cứu, khi tỷ lệ là 40%, khả năng miễn dịch của cá rô phi sông Nile suy giảm và cá dễ bị căng thẳng hơn trong quá trình sinh trưởng.

Những thành phần ngoài protein cũng là vấn đề đáng lưu ý. Bột cá cung cấp các axit béo thiết yếu, DHA và các loại dinh dưỡng chức năng khác… Vì vậy, khi thức ăn được gia tăng lượng bột phụ phẩm gia cầm, hàm lượng axit béo thiết yếu trong thịt cá sẽ thay đổi.

Bên cạnh đó, phản ứng miễn dịch, tình trạng căng thẳng ôxy hóa và sức khỏe gan của cá cũng cần được quan sát trong suốt quá trình sinh trưởng. Một số nghiên cứu cũng cảnh báo, chế độ ăn chứa lượng bột phụ phẩm gia cầm cao liên quan tới sự tích lũy dịch gan và hiện tượng không bào hóa quá mức.

Vì vậy, công thức thức ăn cho cá hiệu quả cần cân nhắc tới sự cân bằng axit amin, khả năng hấp thụ, sức khỏe cá… chứ không chỉ riêng tốc độ sinh trưởng.

Và “chiến binh” ấu trùng ruồi lính đen

Song song với cuộc tìm kiếm nguồn protein từ phụ phẩm động vật, những nghiên cứu hướng tới các giải pháp biến thực vật thành nguồn protein tiềm năng đang được tích cực thực hiện.

Các nhà khoa học từ Đại học Miami, Mỹ đang thử nghiệm việc sử dụng ấu trùng ruồi lính đen để chuyển đổi dinh dưỡng trong rong mơ trôi nổi thành các thành phần thức ăn cho thủy sản.

Dự án được tài trợ khoản kinh phí 320.000 USD hướng tới giải pháp chuyển đổi lượng rong mơ dạt vào bờ biển Miami thành các sản phẩm dinh dưỡng cho ngành nuôi trồng thủy sản, đồng thời, giải quyết thách thức môi trường từ rong mơ trôi dạt với khu vực này.

Ấu trùng ruồi lính đen. Ảnh: Shutterstock

Các nhà khoa học đã thử nghiệm một mô hình nuôi ấu trùng ruồi lính đen có thể theo dõi sự chuyển đổi sinh học trong điều kiện được kiểm soát. Họ phát hiện, ấu trùng ruồi lính đen được nuôi trên chất nền thực vật chứa hàm lượng polyphenol, hợp chất hữu cơ tự nhiên có đặc tính chống ôxy hóa và kháng khuẩn mạnh mẽ có thể chuyển các hợp chất chống ôxy hóa từ môi trường nuôi vào sinh khối của chúng.

Ấu trùng ruồi lính đen, vì thế, có thể được sử dụng như một thành phần protein thay thế trong thức ăn chăn nuôi và thủy sản. Theo nhóm nghiên cứu, đây không chỉ là nguồn protein bền vững mà còn có thể trở thành một loại “thực phẩm chức năng” với cá nuôi.

Thách thức còn lại là việc loại bỏ lượng asen và các chất gây ô nhiễm khác trong rong mơ. Đây là đề tài của một nghiên cứu khác đang tích cực được thực hiện cũng tại Đại học Miami.

Theo các chuyên gia, ngành thức ăn thủy sản đã đạt được những bước tiến đáng kể trong việc giảm phụ thuộc vào nguyên liệu biển. Hiện tại, một công thức thức ăn cho cá có thể chưa hơn 20 loại nguyên liệu khác nhau.

Nhiều giải pháp thay thế cho bột cá và dầu cá đã và đang được thương mại hóa, bao gồm việc sử dụng bột côn trùng, protein đơn bào, dầu tảo, cây trồng biến đổi gen đơn bào…

Khi sử dụng các nguyên liệu thay thế, các nhà khoa học tập trung hơn và các thành phần chức năng nhằm cải thiện khả năng hấp thụ dinh dưỡng, miễn dịch, sức khỏe đường ruột và hiệu quả sử dụng thức ăn của thủy sản nuôi.

Mi Lan