Siết chặt xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản

Phạt tiền đến 1 tỷ đồng đối với cá nhân vi phạm

Ngày 30/9/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Văn bản hợp nhất số 90/2026/VBHN-NĐ-BNNMT quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản. Văn bản hợp nhất Nghị định số 38/2024/NĐ-CP ngày 5/4/2024 của Chính phủ với các nội dung sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 301/2025/NĐ-CP ngày 17/11/2025.

Theo văn bản hợp nhất, thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản là 2 năm. Hình thức xử phạt chính là phạt tiền và tùy tính chất, mức độ vi phạm, tổ chức, cá nhân còn có thể bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung cùng các biện pháp khắc phục hậu quả. Trong đó, mức phạt tiền tối đa đối với một hành vi vi phạm hành chính do cá nhân thực hiện trong lĩnh vực thủy sản là 1 tỷ đồng. Trường hợp tổ chức thực hiện hành vi vi phạm tương tự, mức phạt tiền bằng 2 lần mức phạt đối với cá nhân.

Quy định này được áp dụng cùng các hình thức xử phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn; đình chỉ hoạt động có thời hạn; tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính.

Theo quy định, đối tượng bị xử phạt không chỉ gồm tổ chức, cá nhân Việt Nam mà còn có tổ chức, cá nhân nước ngoài thực hiện hành vi vi phạm thuộc phạm vi điều chỉnh. Hộ kinh doanh phải đăng ký kinh doanh, hộ gia đình và chủ tàu cá có hành vi vi phạm thuộc diện quy định bị xử phạt như đối với cá nhân.

Việc xác định mức xử phạt và áp dụng biện pháp xử lý phải căn cứ vào hành vi cụ thể, quy định tương ứng và thẩm quyền của cơ quan chức năng. Trường hợp vi phạm hành chính nhiều lần hoặc tái phạm, đây là tình tiết tăng nặng, trừ trường hợp hành vi đã được quy định là vi phạm hành chính theo quy định riêng.

Quy định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực khai thác thủy sản. Nguồn: Báo Hà Tĩnh

 Ngoài phạt tiền, nhiều vi phạm phải khắc phục hậu quả

Theo nội dung Văn bản hợp nhất số 90/2026/VBHN-NĐ-BNNMT, các biện pháp khắc phục hậu quả được quy định khá rộng, gắn trực tiếp với việc chấm dứt hành vi vi phạm và xử lý những hệ quả phát sinh.

Đối với lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, tổ chức, cá nhân có thể bị buộc di dời hoặc phá dỡ công trình nuôi trồng thủy sản; trả lại diện tích đã lấn chiếm; thu hồi thức ăn thủy sản, sản phẩm xử lý môi trường nuôi trồng thủy sản vi phạm. Với lĩnh vực thức ăn, sản phẩm xử lý môi trường nuôi trồng thủy sản nhập khẩu thuộc trường hợp phải xử lý, biện pháp áp dụng có thể là buộc tái xuất; nếu không thể tái xuất sẽ bị buộc tiêu hủy.

Các quy định trong văn bản cũng chỉ rõ việc bắt buộc thả thủy sản, giống thủy sản còn sống trở lại môi trường sống; thả bổ sung loài thủy sản theo quy định; chuyển đổi mục đích sử dụng hoặc tiêu hủy thủy sản, giống thủy sản, thức ăn và sản phẩm xử lý môi trường nuôi trồng thủy sản trong những trường hợp không đáp ứng yêu cầu.

Đối với lĩnh vực khai thác, quản lý tàu cá, các biện pháp khắc phục hậu quả bao gồm buộc trang bị đầy đủ thiết bị thông tin liên lạc, khắc phục lỗi kỹ thuật hoặc sự cố tín hiệu thiết bị giám sát hành trình (VMS), gửi đầy đủ dữ liệu giám sát hành trình đến hệ thống quản lý và lắp đặt thiết bị giám sát hành trình theo quy định. Tùy trường hợp, chủ tàu cá buộc phải chi trả kinh phí đưa công dân Việt Nam bị cơ quan có thẩm quyền nước ngoài bắt giữ, xử lý về nước; chủ tàu còn có thể phải chuyển đổi mục đích sử dụng hoặc phá dỡ tàu cá; buộc tái xuất tàu cá nhập khẩu, nếu không thể tái xuất thì buộc chuyển đổi mục đích sử dụng tàu cá hoặc phá dỡ hoặc đánh đắm tàu cá.

Với tàu cá nước ngoài (trừ tàu container) vận chuyển thủy sản có nguồn gốc từ khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, quá cảnh vào Việt Nam thì buộc ra khỏi lãnh thổ Việt Nam.

Ngoài ra, văn bản cũng chỉ rõ, vi phạm hành chính nhiều lần hoặc tái phạm trong lĩnh vực thủy sản là tình tiết tăng nặng trong xử phạt vi phạm hành chính, trừ trường hợp được quy định là hành vi vi phạm hành chính trong Nghị định này.

Xác định rõ vi phạm khai thác IUU

Theo Văn bản hợp nhất số 90/2026/VBHN-NĐ-BNNMT, ranh giới vùng biển được phép khai thác thủy sản là vùng biển đã được phân định để tàu cá Việt Nam khai thác hợp pháp, được thể hiện trên hệ thống giám sát tàu cá và thiết bị giám sát hành trình lắp trên tàu.

Đối với trường hợp thiết bị giám sát hành trình mất kết nối tín hiệu nhiều lần trong cùng một chuyến biển, nếu chủ tàu, thuyền trưởng không thực hiện đúng quy định báo cáo vị trí về bờ trong thời hạn 6 giờ đối với mỗi lần mất kết nối, hành vi vi phạm sẽ bị xử phạt theo quy định tương ứng, đồng thời áp dụng tình tiết tăng nặng do vi phạm nhiều lần. Đặc biệt, trong quá trình xác minh, xử lý vụ việc, nếu phát hiện hành vi tháo gỡ, tàng trữ hoặc vận chuyển trái phép từ 2 thiết bị giám sát hành trình của tàu cá khác trở lên, hồ sơ phải được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền để điều tra, xử lý hình sự theo quy định của pháp luật.

Đối với hành vi khai thác thủy sản trái phép tại vùng biển nước ngoài, văn bản quy định căn cứ xử lý có thể là bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền nước ngoài hoặc văn bản xác nhận của Bộ Ngoại giao, cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước ngoài về việc tàu cá, ngư dân Việt Nam bị bắt giữ, xử lý. Hồ sơ xác nhận bao gồm tọa độ vi phạm, số đăng ký tàu, thông tin thuyền trưởng, thuyền viên, chủ tàu và các tài liệu liên quan.

Về trách nhiệm xử lý, trường hợp tàu cá đang hoạt động trên biển, cơ quan hoặc lực lượng thực thi pháp luật phát hiện, bắt giữ và thụ lý đầu tiên có trách nhiệm chủ trì xác minh, xử lý, đồng thời thông báo cho cơ quan quản lý thủy sản tại địa phương nơi tàu đăng ký. Nếu tàu đã về bờ, cơ quan có thẩm quyền tại địa phương nơi tàu neo đậu chủ trì xác minh, xử lý và thông tin cho địa phương đăng ký tàu.

Văn bản hợp nhất số 90/2026/VBHN-NĐ-BNNMT hợp nhất Nghị định số 38/2024/NĐ-CP và các nội dung sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 301/2025/NĐ-CP của Chính phủ. Theo thông tin trong văn bản, Nghị định số 301/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 17/11/2026. Các tổ chức, cá nhân và cơ quan chức năng cần căn cứ thời điểm có hiệu lực của từng quy định, tránh đồng nhất ngày ban hành văn bản hợp nhất với thời điểm tất cả nội dung sửa đổi bắt đầu được áp dụng.

Bảo Hân