Thước đo cuối cùng của tăng trưởng là thu nhập của nông dân

Gần 500 đại biểu đến từ các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, hợp tác xã, hiệp hội ngành hàng và tổ chức quốc tế tham dự. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng và Thượng tướng, Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long đồng chủ trì hội nghị. 

Hội nghị thu hút đông đảo đại biểu tham dự với nhiều ý kiến tham luận và thảo luận có giá trị cao

Hiệu quả nhưng khó ở đầu ra 

Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Trần Chí Hùng cho biết, thành phố đang ứng dụng cảm biến IoT, kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ, nhật ký canh tác điện tử và bản đồ số để giám sát phát thải. Các mô hình bước đầu giúp giảm trên 30% lượng phân đạm, hạ lượng giống sạ xuống khoảng 60 kg/ha, bớt 2–3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật, tăng năng suất 0,3 – 0,7 tấn/ha và nâng lợi nhuận tối thiểu 20% so với canh tác truyền thống.

Về phần mình, Chủ tịch Tập đoàn Lộc Trời Huỳnh Văn Thòn cho rằng, ứng dụng công nghệ theo chuỗi giá trị có thể giúp nông dân giảm 10 – 15% chi phí đầu vào, đồng thời nâng giá trị sản phẩm nhờ truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường cao cấp như EU, Mỹ. 

Khẳng định khoa học đã tạo ra giá trị thấy được, báo cáo của Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, cho biết các giống lúa do Việt Nam chọn tạo chiếm 5 trong 10 giống có diện tích gieo trồng lớn nhất cả nước và 8 trong 10 giống lớn nhất ở ĐBSCL. Nhờ vậy, năng suất tăng gần 10%, sản lượng thêm khoảng 2,4 triệu tấn, tương ứng hơn 12.000 tỷ đồng giá trị gia tăng mỗi năm. Dù vậy, khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và thị trường vẫn lớn.

Đề cập tới điểm nghẽn, theo Chủ tịch Tập đoàn Lộc Trời Huỳnh Văn Thòn, nằm ở khâu đưa gạo chất lượng cao đến người tiêu dùng sao cho phần giá trị tăng thêm được thị trường ghi nhận. Doanh nghiệp đề xuất lập “luồng xanh” hoặc khu vực riêng trong siêu thị và sàn thương mại điện tử cho gạo có hồ sơ số, truy xuất minh bạch. Nếu điểm nghẽn này được tháo gỡ, Lộc Trời sẵn sàng đăng ký 100.000 ha trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, bắt đầu từ vụ đông xuân 2026 – 2027.

Liên quan đến vấn đề thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu khoa học công nghệ, dẫn thống kê từ các địa phương, Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long, cho biết trong 451 sản phẩm khoa học, công nghệ thuộc lĩnh vực nông nghiệp, mới có 11 sản phẩm được thương mại hóa, khoảng 2,4%; chỉ khoảng 50 sản phẩm có doanh nghiệp hoặc hợp tác xã cùng tham gia nghiên cứu. Về nguồn lực, theo số liệu nêu tại hội nghị, hơn 25.000 tỷ đồng đã được phân bổ cho nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhưng đến ngày 24/9 mới giải ngân hơn 8.000 tỷ đồng, khoảng 33%.

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính, năm 2026, kinh phí khoa học, công nghệ phê duyệt cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường tăng khoảng 35%; kinh phí nhiệm vụ cấp quốc gia phục vụ nông nghiệp tăng từ 101 tỷ lên 145,5 tỷ đồng. Từ nay, nhiệm vụ sẽ được tổ chức theo các bài toán lớn của từng ngành hàng thay vì đề tài riêng lẻ; đến năm 2030, mục tiêu là ít nhất một nửa nhiệm vụ đặt hàng có doanh nghiệp chủ trì hoặc tham gia, với vốn đối ứng tối thiểu 40%. Bộ cũng đang xây dựng đề án đặc thù cho vùng ĐBSCL với 10 bài toán lớn, trong đó 6 bài toán phục vụ nông nghiệp, thủy sản và bảo vệ nguồn nước.

“Nóng” ở lĩnh vực thủy sản

Với đặc thù là lĩnh vực mũi nhọn của hầu hết các tỉnh, thành phía Nam, lĩnh vực thủy sản, trọng tâm là tôm và cá tra thu hút nhiều tham luận, cùng các ý kiến thảo luận sôi nổi nhất. Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Phước Thiện, cá tra Đồng Tháp có mặt tại hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ, kim ngạch 9 tháng đầu năm ước đạt 782 triệu USD. Song chất lượng con giống chưa đồng đều, thức ăn chiếm 70–80% giá thành, hạ tầng vùng nuôi và chuyển đổi số còn hạn chế, sản phẩm chủ yếu vẫn là phi lê đông lạnh. 

Để khắc phục những hạn chế trên, Đồng Tháp đề ra năm hướng đột phá, gồm: phát triển giống chất lượng cao; xây dựng hệ thống nuôi thông minh; chuyển đổi số và kết nối dữ liệu toàn chuỗi; chế biến sâu, kinh tế tuần hoàn từ collagen, dầu cá và các phụ phẩm; đổi mới cơ chế để doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm. Ông Nguyễn Quang Vinh, Giám đốc Vĩnh Hoàn Aqua, kiến nghị xây dựng chương trình quốc gia về dữ liệu gen và chọn lọc giống cá tra, đầu tư hạ tầng phân tích gen, đẩy nhanh nghiên cứu và kiểm định vaccine, cùng chính sách tín dụng xanh cho các mô hình tiết kiệm, tái sử dụng nước.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu chỉ đạo hội nghị

Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, dù xuất khẩu tôm 9 tháng đầu năm đạt khoảng 3,7 tỷ USD, tăng 11%, nhưng khoảng 80% tôm thẻ chân trắng bố mẹ vẫn phải nhập khẩu, và mới 24,5% cơ sở nuôi tôm nước lợ thuộc diện phải đăng ký được cấp mã số, gây khó cho quản lý và truy xuất nguồn gốc.

Liên quan lĩnh vực tôm giống, TS Lữ Đức Bryce, Phó Giám đốc Tập đoàn Việt Úc, cho biết doanh nghiệp dùng di truyền học, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu hệ gen trong chọn giống. Cơ sở dữ liệu đã đánh giá hơn 1,2 triệu cá thể, trong đó hơn 100.000 cá thể có dữ liệu hệ gen. So với phương pháp truyền thống, phân tích di truyền giúp cải thiện độ chính xác khi dự báo tính trạng tăng trưởng thêm 12% và tính trạng sống sót thêm 52%. Mặc dù khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản vẫn đạt mức tăng trưởng 4,02% trong 9 tháng đầu năm; kim ngạch xuất khẩu 10 tháng vượt 63 tỷ USD, nhưng theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, mô hình tăng trưởng dựa vào mở rộng quy mô và khai thác tài nguyên đang bộc lộ giới hạn: chi phí sản xuất cao, tổn thất sau thu hoạch lớn, giá trị gia tăng chưa tương xứng với tiềm năng.

Xác định những bài toán ưu tiên

Đánh giá đây là hội nghị đầu tiên tập trung bàn về phát triển khoa học, công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp để giải những bài toán lớn của đất nước, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu đổi mới cách tiếp cận: xuất phát từ nhu cầu tăng trưởng và thực tiễn sản xuất; lấy doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất làm trung tâm ứng dụng; lấy nhà khoa học và cơ sở nghiên cứu làm lực lượng tạo ra tri thức, công nghệ; lấy năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và thu nhập của người dân làm thước đo. Mọi nhiệm vụ phải có địa chỉ ứng dụng, khả năng nhân rộng và thương mại hóa.

Năm nhóm chương trình liên kết được ưu tiên gồm: giống, canh tác thông minh và chế biến sâu cây trồng chủ lực; chăn nuôi an toàn sinh học và kinh tế tuần hoàn; nuôi trồng thủy sản công nghệ cao và nuôi biển bền vững; rừng gỗ lớn, dược liệu và chế biến lâm sản; dữ liệu về tài nguyên, thủy lợi, khí hậu và cảnh báo rủi ro thiên tai phục vụ sản xuất. Đáng chú ý, trong số chương trình, nhiệm vụ ưu tiên cấp bách, có việc nghiên cứu đề xuất “Sàn giao dịch nông sản quốc gia”; đẩy nhanh thành lập “Sàn giao dịch khoa học, công nghệ quốc gia” trong tháng 11; địa phương chọn 3–5 bài toán ưu tiên; viện, trường đề xuất giải pháp công nghệ; doanh nghiệp, hợp tác xã chủ động đăng ký nhu cầu công nghệ, năng lực đầu tư, tiếp nhận và tiêu thụ sản phẩm.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, hội nghị mới chỉ là “bước khởi đầu”, đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương cụ thể hóa kết luận thành kế hoạch có mục tiêu, nhiệm vụ, tiến độ, nguồn lực và sản phẩm đầu ra đánh giá được. Trên cơ sở kết quả hai hội nghị khu vực phía Bắc (27/10) và phía Nam (2/11), Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ hoàn thiện các nhiệm vụ ưu tiên và xây dựng kế hoạch triển khai, phối hợp với Bộ Công an theo dõi, đôn đốc, kiểm tra kết quả thực hiện.

Xuân Trường