Brazil gia tăng rào cản đối với cá rô phi Việt Nam

Nhiều biện pháp bảo hộ được triển khai

Theo Thương vụ Việt Nam tại Brazil, từ năm 2024 đến nay, cá rô phi Việt Nam liên tục đối mặt với các biện pháp hạn chế từ phía Brazil dưới nhiều hình thức khác nhau.

Trước đó, tháng 2/2023, Bộ Nông nghiệp và Chăn nuôi Brazil (MAPA) từng tạm đình chỉ nhập khẩu cá rô phi Việt Nam để đánh giá nguy cơ lây nhiễm virus Tilapia Lake Virus (TiLV). Sau hơn một năm xem xét, MAPA kết luận nguy cơ lây truyền qua sản phẩm phi lê đông lạnh là không đáng kể và cho phép nhập khẩu trở lại từ tháng 4/2025.

Tuy nhiên, sau khi việc nhập khẩu được nối lại, nhiều bang có ngành nuôi cá rô phi phát triển tiếp tục áp dụng hoặc nghiên cứu các biện pháp bảo hộ. Một số bang như Paraná, Santa Catarina và Minas Gerais áp dụng mức thuế ICMS lên tới 22% đối với cá rô phi nhập khẩu. Bang São Paulo cũng điều chỉnh chính sách thuế đối với thủy sản nhập khẩu nhằm giảm lợi thế cạnh tranh của sản phẩm ngoại, trong khi Pernambuco áp dụng các biện pháp hạn chế lưu thông với lý do phòng ngừa dịch bệnh và tăng cường yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, kiểm dịch. Ngoài ra, một số bang khác đang nghiên cứu các biện pháp tương tự để bảo vệ ngành nuôi cá nội địa.

Cá rô phi Việt Nam đang gặp khó tại thị trường Brazil. Ảnh: ST

Ở cấp liên bang, Quốc hội Brazil hiện đang xem xét Dự luật PL số 6331/2025 về cấm nhập khẩu cá rô phi trên phạm vi toàn quốc và Dự luật PL số 6463/2025 về tăng cường bảo hộ ngành cá rô phi trong nước. Dự luật 6331/25 đã được Ủy ban Nông nghiệp, Chăn nuôi, Cung ứng và Phát triển Nông thôn (CAPADR) thuộc Hạ viện Brazil thông qua và đang trong quá trình xem xét tại các Ủy ban khác theo quy định. Mặc dù các dự luật này chưa được thông qua cuối cùng ở Hạ viện và còn phải trải qua quy trình tại Thượng viện, nhưng phản ánh rõ ràng xu hướng gia tăng sức ép chính trị từ ngành sản xuất trong nước đối với cá rô phi nhập khẩu.

Thương vụ Việt Nam nhận định, dù Dự luật được thông qua hay không thì trong tương lai, với đặc tính bảo hộ của thị trường cũng như sự phản đối mạnh mẽ của ngành sản xuất trong nước, nguy cơ nước này tiếp tục áp dụng các rào cản kỹ thuật, yêu cầu kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc và các quy định về an toàn sinh học đối với cá rô phi Việt Nam là rất hiện hữu.

Rủi ro không chỉ đến từ thuế quan

Thương vụ Việt Nam tại Brazil nhận định, ngoài các biện pháp thuế và hành chính, rủi ro lớn hơn đối với cá rô phi Việt Nam là chiến dịch truyền thông của Hiệp hội Nuôi trồng thủy sản Brazil (Peixe BR) và các nhóm lợi ích nhằm tạo tâm lý e ngại đối với sản phẩm nhập khẩu.

Các hoạt động này tập trung nhấn mạnh nguy cơ liên quan đến virus TiLV và an toàn thực phẩm. Mặc dù các lập luận này chưa phù hợp với kết luận đánh giá rủi ro chính thức của Bộ Nông nghiệp và Chăn nuôi Brazil (MAPA), nhưng đang tạo ảnh hưởng nhất định tới dư luận, hệ thống phân phối, cơ quan quản lý địa phương và người tiêu dùng.

Nếu xu hướng này tiếp tục diễn ra, cá rô phi Việt Nam có thể đối mặt với các rủi ro như tiếp tục phát sinh thêm các biện pháp kiểm soát, hạn chế lưu thông hoặc tăng thuế tại các bang khác. Gia tăng chi phí thông quan, kiểm dịch, chứng nhận và tuân thủ quy định kỹ thuật. Nguy cơ sụt giảm đơn hàng và mất thị phần vào tay các nhà sản xuất nội địa Brazil. Lo ngại hơn cả là việc giảm niềm tin của người tiêu dùng Brazil đối với sản phẩm cá rô phi Việt Nam, đồng thời tạo tiền lệ bất lợi cho việc áp dụng các biện pháp bảo hộ mới trong tương lai.

Thương vụ cho rằng, về dài hạn, tác động từ truyền thông bất lợi có thể gây thiệt hại lớn hơn các biện pháp thuế quan. Bởi thuế chỉ làm tăng chi phí hoặc giảm khả năng cạnh tranh về giá, nhưng nếu người tiêu dùng mất niềm tin có thể khiến sản phẩm khó tiếp cận thị trường, ảnh hưởng không chỉ đến cá rô phi mà còn tác động đến hình ảnh chung của thủy sản Việt Nam, trong đó có cá tra.

Đề xuất tăng cường phối hợp và truyền thông

Theo Thương vụ Việt Nam tại Brazil, các bang có ngành nuôi cá rô phi phát triển đang có xu hướng sử dụng đồng thời công cụ thuế (ICMS ở mức 7 – 22%) và rào cản phi thuế quan nhằm bảo vệ sản xuất nội địa trước sự gia tăng nhập khẩu cá rô phi từ Việt Nam. Xu hướng này có khả năng tiếp tục lan rộng sang các bang khác trong thời gian tới nếu các kiến nghị của Hiệp hội Nuôi trồng thủy sản Brazil tiếp tục được chính quyền địa phương ủng hộ.

Để chủ động ứng phó, Thương vụ Việt Nam tại Brazil đề nghị Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) tăng cường phối hợp với Hiệp hội các nhà nhập khẩu, chế biến và phân phối thủy sản Brazil (ABRAPES) nhằm xây dựng tiếng nói chung, chia sẻ thông tin thị trường và phản ánh những tác động của các biện pháp bảo hộ đối với chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, cần xây dựng và triển khai chương trình truyền thông tổng thể về cá rô phi Việt Nam tại Brazil nhằm thay đổi nhận thức của người tiêu dùng và các bên liên quan. Trong đó, biên soạn tài liệu bằng tiếng Bồ Đào Nha, sản xuất video, infographic và các sản phẩm truyền thông giới thiệu vùng nuôi, quy trình chế biến, hệ thống kiểm soát chất lượng và các chứng nhận quốc tế của ngành thủy sản Việt Nam.

Thương vụ cũng đề xuất VASEP tổ chức đoàn doanh nghiệp tham gia Triển lãm Seafood Show Brazil vào tháng 10/2026 kết hợp quảng bá sản phẩm, hội thảo và kết nối giao thương nhằm nâng cao hình ảnh thủy sản Việt Nam tại thị trường này.

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, Thương vụ khuyến nghị duy trì trao đổi thông tin thường xuyên để kịp thời chia sẻ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình xuất khẩu và lưu thông sản phẩm, đồng thời cung cấp dữ liệu về xuất khẩu, phân phối và các trường hợp bị áp dụng biện pháp hạn chế để có cơ sở làm việc với cơ quan chức năng Brazil.

Theo Thương vụ Việt Nam tại Brazil, thuế ICMS từ 7 – 22% chỉ làm giảm lợi thế cạnh tranh về giá, nhưng nếu người tiêu dùng tin rằng cá rô phi Việt Nam tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh thì doanh nghiệp có thể mất thị trường và hệ thống phân phối. Vì vậy, bảo vệ hình ảnh và uy tín của sản phẩm được xem là yếu tố then chốt để duy trì và mở rộng thị phần tại Brazil.

Bảo Hân