Đối thủ bị cấm, ghẹ Việt Nam nắm lợi thế xuất khẩu sang Hoa Kỳ

Mỹ công nhận tiêu chuẩn

Ngày 12/5/2026, Cục Thủy sản và Kiểm ngư đã đưa ra thông báo chính thức về việc nghề khai thác ghẹ của nước ta vừa được Cơ quan Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ (NOAA) và Cơ quan Nghề cá Biển Quốc gia Mỹ (NMFS) đánh giá tương đương theo Đạo luật Bảo vệ động vật có vú biển (MMPA) của Hoa Kỳ. Theo kết quả công bố ngày 11/5/2026, có 4 mã nghề khai thác ghẹ của nước ta được công nhận, bao gồm: ghẹ xanh khai thác bằng nghề lưới rê và lồng bẫy; cùng với ghẹ đỏ khai thác bằng nghề lưới rê và lồng bẫy. Sự kiện Mỹ công nhận ngành ghẹ Việt Nam đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng sau quá trình rà soát tiêu chuẩn rất khắt khe.

Ảnh minh họa

Nhìn lại bối cảnh trước đó, vào tháng 8/2025, NMFS đã tiến hành đánh giá khoảng 2.500 ngư trường tại 135 quốc gia và kết luận có tới 240 ngư trường không đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn theo đạo luật MMPA. Tại thời điểm đó, các ngư trường khai thác ghẹ của Việt Nam, Indonesia, Sri Lanka và Philippines đều nằm trong nhóm không đạt chuẩn. Cùng tháng 8/2025, NOAA thông báo từ chối công nhận 12 nghề khai thác hải sản của Việt Nam, dấy lên lo ngại lớn cho ngành công nghiệp chế biến, bởi Viện Thủy sản Quốc gia Mỹ (NFI) ước tính khoảng 89% lượng ghẹ nhập khẩu vào Mỹ có nguy cơ bị cắt giảm.

Đứng trước tình thế này, một nhóm các doanh nghiệp hải sản, cùng với NFI và Trung tâm Luật Nhà hàng đã tiến hành khởi kiện NMFS, cho rằng các quyết định từ chối chủ yếu dựa trên khác biệt về quy định hành chính thay vì tác động thực tế tới động vật có vú biển. Vụ kiện đã được giải quyết vào tháng 11/2025 khi NMFS đồng ý rà soát lại các kết luận. Nhờ sự rà soát kỹ lưỡng này, việc Mỹ công nhận ngành ghẹ Việt Nam chính thức được công bố, khẳng định chất lượng và sự tuân thủ các quy định quốc tế của ngành khai thác thủy sản trong nước.

Thuận lợi cho doanh nghiệp

Việc vượt qua đợt đánh giá này mang lại lợi thế thương mại rất rõ ràng. Cụ thể, ghẹ Việt Nam cùng các sản phẩm chế biến từ ghẹ sẽ được phép nhập khẩu thẳng vào thị trường Hoa Kỳ mà không cần xin Giấy chứng nhận thủy sản đạt yêu cầu xuất khẩu (COA) đến hết ngày 31/12/2029, hoặc cho đến khi cơ quan quản lý có thông báo mới.

Thị trường Hoa Kỳ đóng vai trò mang tính sống còn đối với ngành hàng này. Cả nước hiện đang có gần 100 doanh nghiệp tham gia xuất khẩu mặt hàng ghẹ, trong đó riêng thị trường Mỹ đã chiếm tới 81% tổng kim ngạch. Theo dữ liệu từ NOAA công bố, trong năm 2025, xuất khẩu ghẹ sang Mỹ của nước ta đạt 4.143 tấn đối với dòng ghẹ xanh. Dù mức sản lượng này đứng sau Indonesia (14.290 tấn) nhưng lại vượt xa Sri Lanka (820 tấn) và Philippines (2.417 tấn).

Đáng chú ý, trong đợt công bố rà soát sửa đổi trên Công báo Liên bang lần này, trong khi Indonesia và Sri Lanka tiếp tục được Mỹ cho phép nhập khẩu, thì quốc gia láng giềng Philippines lại không được công nhận đối với 2 mã nghề khai thác ghẹ. Cơ quan NMFS chỉ rõ, Philippines chưa thiết lập được hệ thống đầy đủ để giám sát tình trạng đánh bắt không chủ đích động vật có vú biển, đồng thời chưa chứng minh được hiệu quả của các biện pháp giảm thiểu rủi ro, đặc biệt là đối với loài cá heo Irrawaddy đang ở mức nguy cấp. Lệnh cấm nhập khẩu ghẹ từ các nghề lưới rê và lồng bẫy của Philippines sẽ chính thức có hiệu lực sau 30 ngày kể từ ngày đăng công báo, tức rơi vào khoảng giữa tháng 6/2026. Việc đối thủ cạnh tranh trực tiếp bị cấm cửa chính là cơ hội vàng để các doanh nghiệp trong nước đẩy mạnh xuất khẩu ghẹ sang Mỹ và gia tăng thị phần. Việc Mỹ công nhận ngành ghẹ Việt Nam tạo ra lợi thế cạnh tranh tuyệt đối cho các doanh nghiệp nội địa trên bàn cờ thương mại quốc tế.

Kiểm soát nguồn nguyên liệu

Dù đang sở hữu lợi thế lớn, hoạt động thương mại thủy sản vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện về truy xuất chuỗi cung ứng. Phía NOAA đưa ra quy định rất rõ ràng: do lệnh cấm đối với Philippines sẽ có hiệu lực từ ngày 11/6/2026, nên mọi sản phẩm ghẹ Việt Nam nếu sử dụng nguồn nguyên liệu nhập khẩu từ quốc gia này cũng sẽ hoàn toàn không được phép xuất khẩu sang Mỹ. Việc xuất khẩu ghẹ sang Mỹ sử dụng nguyên liệu Philippines chỉ được chấp thuận duy nhất trong trường hợp lô nguyên liệu đó đã được phía Philippines cấp chứng nhận COA hợp lệ.

Điều này đòi hỏi các nhà máy chế biến ghẹ Việt Nam phải nâng cao cảnh giác, rà soát chặt chẽ hợp đồng mua bán nguyên liệu ngoại nhập, tránh tình trạng hàng hóa bị phong tỏa hoặc trả về do vướng xuất xứ từ quốc gia chưa đạt chuẩn tương đương.

Đồng thời, Cục Thủy sản và Kiểm ngư cũng đã đưa ra khuyến nghị gửi đến các địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam. Việc Mỹ công nhận ngành ghẹ Việt Nam không đồng nghĩa với việc chúng ta được phép lơ là các quy chuẩn sinh thái. Ngành thủy sản cần tiếp tục tăng cường thực hiện nghiêm túc các quy định bảo vệ thú biển, áp dụng giám sát khai thác không chủ ý và duy trì những hoạt động cải thiện nghề khai thác ghẹ chuyên nghiệp. Đây là bước đệm then chốt nhằm phát triển thương mại bền vững, bảo vệ nguồn lợi đại dương và sẵn sàng đáp ứng yêu cầu cho các kỳ đánh giá tiếp theo của cơ quan quản lý Hoa Kỳ.

Bình An