Giữ nhịp tăng trưởng trước biến động thời tiết

Sắc thái nửa đầu năm

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sản lượng tôm nuôi trong 6 tháng đầu năm 2026 ước đạt 702.500 tấn. Trong đó, tôm thẻ chân trắng tiếp tục giữ vai trò chủ lực với 494.300 tấn, tăng 9,5%; tôm sú đạt 167.600 tấn, tăng 4,3%.

Ngay từ đầu năm, giá tôm nguyên liệu ở mức khá đã tạo động lực để nhiều hộ nuôi và doanh nghiệp chủ động thả giống sớm. Tuy nhiên, giữa tháng 3, những đợt mưa trái mùa xuất hiện tại nhiều vùng nuôi trọng điểm đã làm độ mặn và các yếu tố môi trường biến động mạnh, tạo điều kiện cho dịch bệnh phát sinh. Không ít diện tích nuôi thả trước Tết Nguyên Đán bị thiệt hại, buộc người nuôi phải cải tạo ao và chờ điều kiện môi trường ổn định mới tiếp tục xuống giống.

Ổn định sản xuất giúp đảm bảo nguồn cung cho chuỗi chế biến tôm. Ảnh: Shutterstock

Bước sang quý II, áp lực tiếp tục gia tăng khi thời tiết chuyển sang nắng nóng kéo dài, trong khi dịch bệnh vẫn xuất hiện cục bộ tại một số địa phương. Cùng thời điểm, giá thức ăn thủy sản tăng qua nhiều đợt, riêng trong quý II tăng khoảng 1.200 – 1.500 đồng/kg, làm chi phí sản xuất tăng đáng kể. Trong khi đó, giá tôm nguyên liệu có thời điểm giảm khiến hiệu quả kinh tế của nhiều vụ nuôi không như kỳ vọng.

Từ tháng 5, thị trường bắt đầu ghi nhận tín hiệu tích cực hơn khi giá tôm phục hồi nhẹ và các doanh nghiệp chế biến duy trì thu mua để đáp ứng các đơn hàng xuất khẩu. Nhờ đó, hoạt động thả nuôi được nối lại ở nhiều địa phương. Các mô hình quảng canh và quảng canh cải tiến cơ bản hoàn thành kế hoạch xuống giống, trong khi các mô hình thâm canh và siêu thâm canh vẫn thận trọng hơn; đến cuối tháng 5 vẫn còn khoảng 25 – 30% diện tích chưa thả giống. Diễn biến này phản ánh xu hướng người nuôi ngày càng cân nhắc kỹ hơn về thời điểm đầu tư nhằm giảm rủi ro trong bối cảnh chi phí sản xuất và điều kiện tự nhiên còn nhiều biến động.

Biến động thời tiết

Nếu nửa đầu năm chịu tác động của các đợt mưa trái mùa thì giai đoạn còn lại được dự báo sẽ đối mặt với nhiều diễn biến khí tượng khác thường.

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông trong mùa mưa bão năm nay được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm và cũng ít hơn so năm 2025. Tuy nhiên, các cơn bão có khả năng xuất hiện với cường độ mạnh hơn, quỹ đạo phức tạp và khó dự báo.

Đáng chú ý, cơ quan khí tượng nhận định hiện tượng El Niño có khả năng hình thành và mạnh dần từ cuối năm, đạt đỉnh trong khoảng tháng 11/2026 đến tháng 1/2027. Điều này khiến diễn biến thời tiết nửa cuối năm được dự báo chia thành hai giai đoạn khá rõ rệt. Từ tháng 7 đến tháng 9, lượng mưa vẫn ở mức tương đối cao, đặc biệt tại các tỉnh ven biển. Tuy nhiên, từ tháng 10 trở đi, lượng mưa có xu hướng giảm, nguy cơ khô hạn và xâm nhập mặn đến sớm hơn so với trung bình nhiều năm.

Đối với nghề nuôi tôm, đây là kịch bản vừa có thuận lợi nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Trong giai đoạn mưa nhiều, nguy cơ thiệt hại do bão trên diện rộng được đánh giá không lớn, tạo điều kiện để các ao đang bước vào giai đoạn cuối vụ duy trì ổn định đến khi thu hoạch. Tuy nhiên, những ao mới thả hoặc tôm còn ở giai đoạn đầu vẫn đối mặt với nguy cơ sốc môi trường khi mưa lớn làm giảm đột ngột độ mặn và nhiệt độ nước, kéo theo khả năng bùng phát các bệnh như phân trắng, đốm trắng hoặc EMS nếu việc quản lý môi trường không được thực hiện chặt chẽ.

Ngược lại, từ cuối năm, khi El Niño mạnh dần, nắng nóng kéo dài và độ mặn gia tăng sẽ tạo thêm áp lực đối với hoạt động sản xuất, nhất là tại các vùng phụ thuộc nguồn nước tự nhiên. Điều này không chỉ làm gia tăng nguy cơ mất ổn định chất lượng nước mà còn kéo theo chi phí bơm, cấp nước, xử lý ao và duy trì điều kiện sản xuất ở mức cao hơn.

Chủ động thích ứng

Mặc dù nguy cơ thiệt hại do bão được đánh giá thấp hơn những năm trước, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc rủi ro trong vụ nuôi sẽ giảm. Thách thức lớn hơn có thể đến từ những biến động âm thầm của môi trường như độ mặn tăng sớm, biên độ nhiệt ngày – đêm lớn hoặc chất lượng nguồn nước thay đổi, những yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tôm nuôi.

Để chủ động ứng phó với những biến động này, ngành nông nghiệp tại các địa phương nuôi tôm tiếp tục khuyến cáo người nuôi ưu tiên đầu tư hệ thống ao lắng, ao chứa và ao xử lý nhằm chủ động nguồn nước; đồng thời tăng cường áp dụng các mô hình nuôi an toàn sinh học để hạn chế tác động của thời tiết bất lợi và giảm nguy cơ phát sinh dịch bệnh.

Bên cạnh đó, việc theo dõi thường xuyên các chỉ tiêu môi trường như độ mặn, pH, độ kiềm, nhiệt độ và ôxy hòa tan cần được thực hiện liên tục, đặc biệt trong các thời điểm giao mùa và giai đoạn El Niño được dự báo hoạt động mạnh. Đối với các mô hình quảng canh hoặc ao đất truyền thống, việc giảm mật độ thả hoặc chia nhỏ diện tích xuống giống theo từng đợt cũng là giải pháp giúp phân tán rủi ro trong điều kiện thời tiết khó dự báo.

Ở góc độ thị trường, người nuôi cần tính toán thời điểm thả giống và thu hoạch phù hợp với nhu cầu tiêu thụ, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất. Theo quy luật nhiều năm, giá tôm thường cải thiện vào đầu quý IV khi nhu cầu chế biến phục vụ dịp cuối năm tăng lên. Do đó, người nuôi có thể chủ động bố trí lịch sản xuất để tôm đạt kích cỡ thương phẩm đúng thời điểm thị trường có nhu cầu cao, đồng thời linh hoạt điều chỉnh thời gian thu hoạch theo tín hiệu thu mua thực tế.

Song song với đó, tăng cường liên kết với doanh nghiệp chế biến thông qua các hình thức hợp đồng tiêu thụ, quản lý chặt chi phí thức ăn, vật tư và thường xuyên cập nhật thông tin quan trắc môi trường, dự báo khí tượng sẽ giúp giảm thiểu đáng kể những rủi ro phát sinh trong quá trình sản xuất.

Triển vọng nửa cuối năm

Nửa cuối năm 2026 được dự báo sẽ tiếp tục là giai đoạn nhiều thử thách đối với ngành tôm. Trong khi El Niño có khả năng quay trở lại với cường độ mạnh, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, khô hạn và xâm nhập mặn, thì thị trường vẫn duy trì những tín hiệu tích cực từ nhu cầu xuất khẩu và xu hướng phục hồi của giá tôm nguyên liệu.

Kết quả của vụ nuôi vì thế sẽ phụ thuộc không chỉ vào diễn biến của thời tiết mà còn vào khả năng thích ứng của người nuôi, doanh nghiệp và các địa phương. Chủ động quản lý môi trường ao nuôi, điều chỉnh kế hoạch sản xuất phù hợp với điều kiện khí hậu và tăng cường liên kết trong chuỗi giá trị sẽ là những yếu tố quan trọng để ngành tôm hoàn thành mục tiêu tăng trưởng trong năm 2026.

Xuân Trường