Ngành thủy sản bước vào “cuộc đua dữ liệu” toàn cầu

Ông Steve Đặng – Giám đốc điều hành
TS. Antonio Garza de Yta – Giám đốc Thương mại của SHRIMPL

PV: Theo ông, vì sao chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều tất yếu đối với ngành nuôi trồng thủy sản hiện nay?

Ông Steve Đặng & TS. Antonio Garza de Yta: Trong những năm qua, ngành nuôi trồng thủy sản đã có những bước chuyển mình đáng kể, từ kiểm soát môi trường, cải thiện di truyền, nâng cao trình độ quản lý đến ứng dụng công nghệ trong giám sát chất lượng nước và thiết kế hệ thống nuôi. Nhờ đó, tỷ trọng của ngành trong tổng sản lượng thủy sản toàn cầu đã tăng mạnh, từ khoảng 10% lên hơn 50%.

Tuy nhiên, phía sau đà tăng trưởng này vẫn tồn tại một “điểm nghẽn” lớn: Khả năng tiếp cận tín dụng và bảo hiểm còn hạn chế. Phần lớn người nuôi hiện nay vẫn chưa có thói quen sử dụng các công cụ quản lý dữ liệu, và chưa tiếp cận được các nguồn hỗ trợ tài chính lớn do chưa được bảo hiểm.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà trở thành điều kiện tiên quyết. Đây được xem là chìa khóa để minh bạch hóa dữ liệu sản xuất, qua đó mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn và các sản phẩm bảo hiểm. Nếu thiếu nền tảng số, tiềm năng tăng trưởng của ngành sẽ khó được khai thác đầy đủ.

Cùng với đó, cạnh tranh trong ngành tôm đã chuyển sang quy mô toàn cầu. Những khu vực như Ecuador và GCC (Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh) đang tăng tốc ứng dụng công nghệ số, nhanh chóng tạo ra lợi thế cạnh tranh và nới rộng khoảng cách về hiệu quả sản xuất so với các khu vực khác.

Để không bị tụt lại phía sau, ngành thủy sản cần sớm xây dựng một nền tảng số mang tính liên kết toàn cầu, hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu, tối ưu chi phí trên mỗi đơn vị sản phẩm, đồng thời cải thiện khả năng tiếp cận tài chính và nâng cao hiệu quả quản trị.

PV: Theo ông, đâu là thách thức lớn nhất trong quá trình chuyển đổi số, đặc biệt là liên quan đến dữ liệu?

Ông Steve Đặng & TS. Antonio Garza de Yta: Thách thức lớn nhất hiện nay chính là dữ liệu, khi khoảng cách giữa nhu cầu và khả năng thu thập vẫn còn rất lớn.

Dù thị trường đã xuất hiện nhiều giải pháp công nghệ, nhưng hạ tầng dữ liệu quy mô lớn vẫn còn hạn chế và chủ yếu tập trung ở các thị trường phát triển. Ở các mô hình sản xuất quy mô lớn, việc thu thập và xử lý dữ liệu tương đối thuận lợi. Ngược lại, tại các thị trường nhỏ, dữ liệu thường rời rạc, thiếu chuẩn hóa và khó tích hợp, khiến việc số hóa gặp nhiều trở ngại.

Nếu không có dữ liệu đủ tin cậy, các phần mềm hay công cụ số sẽ không phát huy hiệu quả. Nói cách khác, dữ liệu chính là nền tảng của toàn bộ quá trình chuyển đổi số.

Đối với Việt Nam, việc xây dựng các hệ thống dữ liệu quy mô quốc gia sẽ đóng vai trò then chốt trong thời gian tới, không chỉ giúp nâng cao năng lực quản lý mà còn tạo điều kiện để ngành phát triển bền vững hơn.

PV: Theo ông, các hộ nuôi tôm quy mô nhỏ nên bắt đầu chuyển đổi số từ đâu để không bị bỏ lại phía sau?

Ông Steve Đặng & TS. Antonio Garza de Yta: Các hộ nuôi tôm quy mô nhỏ nên bắt đầu chuyển đổi số từ việc liên kết với nhau và chia sẻ dữ liệu, thay vì chỉ tập trung vào công nghệ.

Xu hướng toàn cầu hiện nay là tập trung hóa sản xuất, trong khi các hộ nuôi nhỏ đang dần bị thu hẹp do thiếu tổ chức và liên kết. Ở nhiều quốc gia, các hộ nuôi đã chuyển sang hợp tác, cùng chia sẻ thông tin sản xuất. Dù còn nhiều e ngại, việc chia sẻ dữ liệu lại là điều kiện cần để tiếp cận tài chính và bảo hiểm.

Quan trọng hơn, các hộ nuôi tại Việt Nam cần nhìn nhận mình như một tập thể, cùng cạnh tranh với các quốc gia như Ecuador, Brazil, Indonesia hay Philippines, thay vì cạnh tranh nội bộ. Khi mức độ hợp tác tăng lên, việc áp dụng công nghệ cũng trở nên dễ dàng hơn.

Về giải pháp, các hộ nuôi có thể bắt đầu từ những bước đơn giản như sử dụng thiết bị IoT để thu thập dữ liệu môi trường và sản xuất. Chi phí công nghệ hiện nay đã giảm đáng kể, và ngay cả những công cụ cơ bản như máy tính bảng cũng có thể tạo ra khác biệt rõ rệt trong quản lý.

Nếu không kịp thích nghi, các hộ nuôi nhỏ có nguy cơ bị loại khỏi thị trường, xu hướng đã xuất hiện tại một số quốc gia, nơi sản xuất dần tập trung vào các trang trại quy mô lớn.

PV: Trong 5 – 10 năm tới, ông dự báo những thay đổi nổi bật nhất của ngành nuôi trồng thủy sản Việt Nam sẽ là gì?

Ông Steve Đặng & TS. Antonio Garza de Yta: Trong 5 – 10 năm tới, ngành nuôi trồng thủy sản Việt Nam sẽ bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu rộng, với ba xu hướng nổi bật: Ứng dụng AI trên diện rộng, tăng cường liên kết chuỗi giá trị và tích hợp các dịch vụ tài chính – bảo hiểm vào sản xuất.

Trước hết, AI sẽ dần trở thành công cụ phổ biến trong quản lý và vận hành. Không chỉ giúp người nuôi theo dõi môi trường và tối ưu quy trình sản xuất, AI còn hỗ trợ phân tích dữ liệu, dự báo rủi ro và đưa ra các khuyến nghị mang tính thời gian thực. Khi đó, thách thức lớn nhất không còn là thiếu thông tin, mà là khả năng đặt đúng câu hỏi và khai thác hiệu quả dữ liệu để cải thiện năng suất.

Song song với đó, mối liên kết giữa doanh nghiệp và các hộ sản xuất nhỏ sẽ ngày càng chặt chẽ hơn. Thay vì hoạt động rời rạc, các mắt xích trong chuỗi giá trị sẽ được kết nối và tối ưu hóa, từ con giống, thức ăn, nuôi trồng đến chế biến và phân phối. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, năng suất và hiệu quả chi phí sẽ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của toàn ngành.

Một thay đổi quan trọng khác là sự dịch chuyển từ các nền tảng quản lý đơn lẻ sang hệ sinh thái tích hợp. Tầm nhìn không chỉ dừng lại ở việc quản lý trang trại, mà hướng tới kết nối toàn bộ chuỗi giá trị, đồng thời tích hợp các dịch vụ còn thiếu như tài chính và bảo hiểm. Đây sẽ là nền tảng giúp người nuôi giảm rủi ro và tiếp cận tốt hơn với các nguồn lực phát triển.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng công nghệ, dù tiên tiến đến đâu, cũng không thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người. Trong quản lý rủi ro, yếu tố con người vẫn mang tính quyết định. Do đó, việc kết hợp giữa công nghệ, kinh nghiệm thực tiễn và sự tham gia của các tổ chức tài chính, bảo hiểm sẽ là chìa khóa để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành trong thời gian tới.

Lan Khuê