Gỡ khó cho xuất khẩu cá rô phi trước các rào cản kỹ thuật từ Brazil

Tham dự cuộc họp có đại diện Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, Cục Chăn nuôi và Thú y, Văn phòng SPS Việt Nam, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cùng nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, chế biến và xuất khẩu cá rô phi.

Brazil trở thành thị trường xuất khẩu chủ lực

Báo cáo tại cuộc họp, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư Trần Đình Luân cho biết, ngành cá rô phi Việt Nam duy trì đà tăng trưởng tích cực trong nhiều năm qua. Giai đoạn 2015-2025, sản lượng liên tục tăng với tốc độ bình quân 8,4% mỗi năm, đạt khoảng 420 nghìn tấn vào năm 2025.

Cùng với sự gia tăng về sản lượng, quy mô nuôi cũng không ngừng được mở rộng với khoảng 420 nghìn ha nuôi chuyên canh, 300 nghìn ha nuôi kết hợp và khoảng 3 triệu m³ lồng nuôi thương phẩm trên cả nước.

Hoạt động xuất khẩu ghi nhận bước phát triển mạnh trong những năm gần đây. Kim ngạch xuất khẩu cá rô phi tăng từ 17 triệu USD năm 2023 lên 41 triệu USD năm 2024 và đạt 99,3 triệu USD trong năm 2025.

Đáng chú ý, Brazil đã nổi lên là thị trường quan trọng nhất đối với cá rô phi Việt Nam. Chỉ trong bốn tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sang quốc gia Nam Mỹ này đạt khoảng 26 triệu USD, chiếm 54% tổng giá trị xuất khẩu cá rô phi của cả nước.

Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng nhanh chóng của kim ngạch thương mại, Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều rào cản kỹ thuật mới từ thị trường này.

Thứ trưởng Võ Văn Hưng chủ trì cuộc họp. Ảnh: Hồng Ngọc

Nhiều biện pháp kiểm soát mới đối với cá rô phi nhập khẩu

Theo thông tin tại cuộc họp, Bộ Nông nghiệp và Chăn nuôi Brazil đã ban hành Quy định số RIG.PJ.DP.AQUA.EX.AH.DEZ.25, có hiệu lực từ ngày 16/12/2025, yêu cầu tất cả các lô cá rô phi nhập khẩu phải kèm theo chứng nhận không nhiễm virus TiLV.

Bên cạnh đó, ngày 29/5/2026, Ủy ban Nông nghiệp, Chăn nuôi, Cung ứng và Phát triển nông thôn thuộc Hạ viện Brazil đã thông qua Dự luật số 6.331/2025 với nội dung cấm nhập khẩu sản phẩm này. Ngoài ra, cơ quan kiểm dịch tại hai bang Pernambuco và Santa Catarina cũng đã ban hành quyết định cấm lưu thông, phân phối và trung chuyển cá rô phi có xuất xứ từ Việt Nam.

Những động thái trên làm dấy lên lo ngại về nguy cơ ảnh hưởng tới hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh Brazil đang là thị trường tiêu thụ lớn nhất.

Brazil khẳng định thị trường vẫn mở cửa

Thông tin tại cuộc họp, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam Ngô Xuân Nam cho biết, phía Việt Nam đã có phiên trao đổi kỹ thuật với đoàn Brazil bên lề cuộc họp của Ủy ban SPS thuộc Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Theo phía Brazil, Dự luật số 6.331/2025 hiện mới được Hạ viện thông qua và chưa có hiệu lực pháp lý. Bộ Nông nghiệp và Chăn nuôi Brazil cũng không đồng thuận với nội dung của dự luật này.

Đại diện phía Brazil khẳng định, các bang không có thẩm quyền ban hành quy định liên quan đến thương mại quốc tế. Vì vậy, thị trường Brazil vẫn đang mở cửa bình thường đối với sản phẩm cá rô phi nhập khẩu.

Hai bên cũng thống nhất sẽ tiếp tục tổ chức các cuộc họp kỹ thuật để rà soát báo cáo đánh giá nguy cơ dịch bệnh theo quy định của WTO. Hiện phía Brazil đang chờ Việt Nam hoàn thiện và gửi mẫu chứng thư kiểm dịch để tiếp tục quá trình xem xét.

Theo đánh giá của Văn phòng SPS Việt Nam, việc tăng cường các yêu cầu kỹ thuật chủ yếu xuất phát từ xu hướng bảo hộ sản xuất thủy sản trong nước của Brazil.

Doanh nghiệp chịu áp lực chi phí nhưng giá xuất khẩu vẫn tăng

Đại diện doanh nghiệp, ông Doãn Chí Thiên, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Nam Việt chia sẻ, các biện pháp kiểm tra bổ sung đã tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu.

Theo ông Thiên, nhiều lô hàng phải lưu tại cảng trong thời gian dài để phục vụ công tác kiểm tra, khiến doanh nghiệp phát sinh chi phí lưu bãi từ 300 triệu đồng đến trên 1 tỷ đồng cho mỗi lô hàng. Bên cạnh đó, việc phải thay đổi cảng cập hàng cũng khiến chi phí logistics tăng ít nhất 30%.

Tuy nhiên, theo đại diện doanh nghiệp, nguồn cung trên thị trường vẫn còn hạn chế nên giá xuất khẩu cá rô phi tiếp tục duy trì xu hướng tăng, góp phần giảm bớt áp lực về chi phí.

Nam Việt hiện chủ động toàn bộ vùng nuôi chuyên canh trên lưu vực sông Mekong. Dù giá thành sản xuất vẫn cao hơn khoảng 8% so với Trung Quốc, doanh nghiệp đang tiếp tục tối ưu chuỗi giá trị, đồng thời nghiên cứu đầu tư kho lạnh và chương trình phát triển con giống tại Brazil nhằm xây dựng quan hệ hợp tác lâu dài với đối tác sở tại.

Chủ động các giải pháp ứng phó

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng yêu cầu các đơn vị khẩn trương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để vừa xử lý những khó khăn trước mắt, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh lâu dài của ngành cá rô phi.

Trước hết, Thứ trưởng chỉ đạo Cục Thủy sản và Kiểm ngư phối hợp với Cục Chăn nuôi và Thú y sớm hoàn thiện hồ sơ quốc gia về kiểm soát dịch bệnh trên cá rô phi, đặc biệt là công tác giám sát virus TiLV. Dữ liệu về vùng nuôi, con giống và tình hình dịch bệnh cần được xây dựng đầy đủ, minh bạch nhằm tạo cơ sở khoa học và pháp lý phục vụ quá trình đàm phán với các đối tác nhập khẩu.

Cùng với đó, Vụ Hợp tác quốc tế được giao chủ trì phối hợp với Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao chuẩn bị các nội dung trao đổi, sớm gửi công hàm chính thức và sẵn sàng đối thoại trực tiếp với cơ quan chức năng Brazil khi cần thiết.

Đối với doanh nghiệp, Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường phối hợp cùng VASEP hướng dẫn rà soát toàn bộ quy trình sản xuất, chế biến, tăng cường kiểm soát chất lượng, đồng thời chủ động đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu nhằm giảm phụ thuộc vào một thị trường đơn lẻ.

Về lâu dài, Thứ trưởng yêu cầu Cục Thủy sản và Kiểm ngư xây dựng Đề án phát triển ngành hàng cá rô phi theo hướng bài bản, hiện đại, sớm ban hành các quy chuẩn kỹ thuật phù hợp với từng hình thức nuôi, khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, phân tán.

Theo Thứ trưởng Võ Văn Hưng, việc chủ động nâng cao năng lực kiểm soát dịch bệnh, chuẩn hóa quy trình sản xuất và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, hiệp hội cùng cộng đồng doanh nghiệp không chỉ giúp tháo gỡ những rào cản thương mại hiện nay mà còn tạo nền tảng để phát triển ngành cá rô phi theo hướng bền vững, nâng cao giá trị gia tăng và hiện thực hóa mục tiêu đưa cá rô phi trở thành ngành hàng xuất khẩu tỷ USD vào năm 2030.

Nguyệt An