Kiểm soát tảo trong ao tôm mùa hè

Vai trò của tảo trong ao nuôi

Tảo là thành phần không thể thiếu trong hệ sinh thái ao nuôi tôm, đóng vai trò như “lá phổi sinh học” giúp duy trì sự cân bằng môi trường nước. Thông qua quá trình quang hợp, tảo hấp thụ khí CO₂ và giải phóng ôxy hòa tan, cung cấp nguồn ôxy tự nhiên quan trọng cho tôm và các sinh vật có lợi trong ao. Đây là nguồn ôxy bổ sung đặc biệt cần thiết trong điều kiện nuôi mật độ cao, khi nhu cầu ôxy của tôm tăng mạnh.

Bên cạnh đó, tảo còn giúp ổn định màu nước, hạn chế ánh sáng chiếu trực tiếp xuống đáy ao. Ngoài ra, tảo còn có khả năng hấp thụ các chất dinh dưỡng dư thừa như đạm, lân – vốn là sản phẩm từ thức ăn thừa và chất thải của tôm – giúp làm sạch môi trường nước một cách tự nhiên.

Người nuôi cần theo dõi các chỉ tiêu hàng ngày, kết hợp nhiều giải pháp đồng bộ để duy trì hệ sinh thái ổn định. Ảnh: Tép Bạc

Không chỉ dừng lại ở vai trò môi trường, tảo còn là nguồn thức ăn tự nhiên giàu dinh dưỡng cho tôm, đặc biệt ở giai đoạn ấu trùng và tôm nhỏ. Những loại tảo có lợi như tảo khuê hay tảo lục còn cung cấp vitamin, khoáng và các hợp chất sinh học giúp tăng cường sức đề kháng cho tôm.

Tuy nhiên, vai trò của tảo chỉ thực sự phát huy khi chúng được duy trì ở mật độ cân bằng. Khi tảo phát triển quá mức hoặc bị mất kiểm soát, chính những lợi ích trên sẽ đảo chiều, gây ra những tác động tiêu cực nghiêm trọng đến toàn bộ hệ thống ao nuôi.

Đặc điểm

Mùa hè với nhiệt độ cao (28 – 35°C), thời gian chiếu sáng dài và cường độ nắng mạnh tạo điều kiện lý tưởng cho tảo phát triển nhanh. Chỉ trong thời gian ngắn, mật độ tảo trong ao có thể tăng đột biến nếu không được kiểm soát.

Dấu hiệu dễ nhận thấy là màu nước chuyển nhanh sang xanh đậm, xanh rêu hoặc nâu sậm, cho thấy tảo đang phát triển vượt ngưỡng an toàn. Đồng thời, tảo biến động mạnh giữa ngày và đêm: ban ngày quang hợp làm tăng ôxy và pH, nhưng ban đêm lại tiêu thụ ôxy, khiến hàm lượng ôxy giảm nhanh, đặc biệt vào rạng sáng – thời điểm tôm dễ bị sốc.

Ngoài ra, khi tảo phát triển quá dày hoặc môi trường thay đổi đột ngột, có thể xảy ra hiện tượng tảo tàn hàng loạt. Quá trình phân hủy sẽ làm gia tăng chất hữu cơ và phát sinh khí độc như NH₃, NO₂, H₂S, gây nguy hiểm cho tôm.

Trong mùa hè, ao nuôi thường xuất hiện các nhóm tảo như tảo lục, tảo khuê (có lợi nếu ổn định) và đặc biệt là tảo lam – loại tảo nguy hiểm có thể sinh độc tố, thường đi kèm màu nước xanh đậm, mùi hôi và rất khó kiểm soát.

Tác động

Khi tảo phát triển vượt ngưỡng kiểm soát, ao nuôi sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro nghiêm trọng. Trước hết là tình trạng thiếu ôxy xảy ra vào ban đêm. Mật độ tảo càng cao thì nhu cầu ôxy cho hô hấp càng lớn, dẫn đến hiện tượng sụt giảm ôxy đột ngột. Tôm trong điều kiện này thường nổi đầu, bơi lờ đờ, giảm ăn và nếu kéo dài có thể dẫn đến chết hàng loạt.

Bên cạnh đó, sự biến động mạnh của pH giữa ngày và đêm cũng là một vấn đề đáng lo ngại. Ban ngày, pH có thể tăng cao do tảo quang hợp mạnh, trong khi ban đêm lại giảm xuống. Sự dao động lớn này khiến tôm bị stress, ảnh hưởng đến quá trình lột xác, giảm tăng trưởng và suy yếu hệ miễn dịch.

Một trong những tác động nguy hiểm nhất là sự hình thành khí độc khi tảo tàn. Sinh khối tảo chết đi sẽ bị phân hủy bởi vi khuẩn, tạo ra các khí độc như amoniac (NH₃), nitrit (NO₂) và hydrogen sulfide (H₂S). Những chất này gây tổn thương nghiêm trọng đến gan tụy và mang tôm, làm tôm dễ nhiễm bệnh và chết rải rác.

Đặc biệt, tảo lam có thể tiết ra độc tố sinh học ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tôm. Khi tôm tiếp xúc lâu dài với môi trường có tảo lam, chúng sẽ giảm ăn, chậm lớn, thậm chí chết mà không rõ nguyên nhân. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều ao nuôi thất bại trong mùa nắng nóng.

Kiểm soát

Trước hết, việc kiểm soát lượng thức ăn là yếu tố then chốt. Thức ăn dư thừa chính là nguồn dinh dưỡng chính thúc đẩy tảo phát triển. Do đó, cần cho tôm ăn vừa đủ, kiểm tra sàng ăn thường xuyên và điều chỉnh khẩu phần theo sức ăn thực tế của tôm. Trong những ngày nắng nóng hoặc thời tiết biến động, nên giảm lượng thức ăn để hạn chế áp lực lên môi trường.

Song song đó, định kỳ sử dụng vi sinh giúp phân hủy chất hữu cơ, giảm lượng dinh dưỡng hòa tan trong nước và hạn chế sự phát triển của tảo. Hệ vi sinh có lợi còn giúp cạnh tranh với tảo về nguồn dinh dưỡng, từ đó duy trì sự cân bằng sinh thái trong ao nuôi.

Cần vận hành quạt nước và hệ thống sục khí hợp lý, đặc biệt vào ban đêm và rạng sáng – thời điểm ôxy thấp nhất trong ngày. Việc tăng cường ôxy không chỉ giúp tôm hô hấp tốt mà còn hỗ trợ quá trình phân hủy chất hữu cơ diễn ra hiệu quả hơn.

Ngoài ra, duy trì pH và độ kiềm ổn định cũng góp phần kiểm soát tảo. Có thể sử dụng vôi hoặc khoáng chất để điều chỉnh các chỉ tiêu này về mức phù hợp, tránh dao động lớn gây sốc cho tôm và môi trường.

Trong trường hợp tảo phát triển quá dày, cần xử lý theo nguyên tắc “giảm từ từ, không gây sốc”. Có thể thay nước từng phần nếu điều kiện cho phép, kết hợp giảm thức ăn và tăng cường vi sinh để tái lập cân bằng. Tuyệt đối không sử dụng hóa chất mạnh để diệt tảo hàng loạt vì sẽ gây tảo tàn đột ngột, làm môi trường xấu đi nhanh chóng và gây nguy hiểm cho tôm.

Đối với tảo lam, cần ưu tiên phòng ngừa hơn là xử lý. Việc duy trì môi trường ổn định, hạn chế tích tụ hữu cơ và phát triển các loại tảo có lợi sẽ giúp ngăn chặn tảo lam bùng phát. Đồng thời, cần theo dõi màu nước, mùi nước và các dấu hiệu bất thường để phát hiện sớm và xử lý kịp thời.

Thanh Hiếu