Tập huấn phương pháp tiếp cận dựa vào cộng đồng và đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản

Khóa tập huấn diễn ra từ ngày 25 – 27.9, với sự tham gia của đại diện Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Ban Quản lý các dự án Nông nghiệp, DAI Global UK, Trung tâm Kinh tế và Quy hoạch thủy sản cùng cán bộ ngành nông nghiệp và môi trường của 8 tỉnh tham gia Dự án COAST gồm Hải Phòng, Quảng Ninh, Đà Nẵng, Gia Lai, Khánh Hòa, Cần Thơ, Cà Mau và An Giang.

Ông Nguyễn Xuân Anh Tuấn, đại diện Ban Quản lý Dự án COAST thuộc Ban Quản lý các dự án Nông nghiệp phát biểu khai mạc tại lớp tập huấn. Ảnh: Ái Trinh

Từ quy định pháp luật đến thực tiễn ở cơ sở

Đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản đã được triển khai tại Việt Nam trong nhiều năm và được thể chế hóa trong Luật Thủy sản năm 2017. Tuy nhiên, để một mô hình đồng quản lý thực sự phát huy hiệu quả và duy trì bền vững tại cơ sở, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết.

Theo ông Đào Việt Long, Giám đốc Trung tâm Kinh tế và Quy hoạch thủy sản “Đó là việc xác định đúng vai trò chủ thể của cộng đồng; phân định quyền hạn, trách nhiệm và lợi ích giữa các bên; sự tham gia thực chất của chính quyền địa phương và cơ quan chuyên môn; cũng như cơ chế duy trì hoạt động của tổ chức cộng đồng sau khi được công nhận và giao quyền quản lý”.

Quang cảnh lớp tập huấn. Ảnh: Ái Trinh

Nội dung tập huấn tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận và các điều kiện cần thiết để triển khai đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Bà Thân Thị Hiền, giảng viên khóa tập huấn phân tích tính tất yếu của phương pháp tiếp cận dựa vào cộng đồng trong bối cảnh nguồn lợi thủy sản suy giảm, hệ sinh thái chịu nhiều sức ép và phương thức quản lý truyền thống bộc lộ những hạn chế. Một trong những nội dung được nhấn mạnh là sự thay đổi từ tư duy “quản lý cộng đồng” sang phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng. Theo đó, cộng đồng ngư dân không chỉ là đối tượng thực hiện các quy định bảo vệ nguồn lợi, mà cần được tham gia vào quá trình xác định vấn đề, xây dựng quy chế, tổ chức thực hiện, giám sát và hưởng lợi từ kết quả bảo tồn.

Các học viên cũng được giới thiệu khung khái niệm, nguyên tắc cơ bản của đồng quản lý; quyền hạn, trách nhiệm và lợi ích của tổ chức cộng đồng; điều kiện áp dụng và những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn. Thông qua trao đổi, hỏi đáp và phân tích các tình huống cụ thể, học viên có cơ hội đối chiếu giữa lý thuyết với những vấn đề đang đặt ra tại địa phương mình.

Đặc biệt, khóa tập huấn dành thời lượng đáng kể cho việc tìm hiểu khung pháp lý và phân định trách nhiệm của các bên liên quan. Trong đó, vai trò của UBND cấp xã, cơ quan chuyên môn, tổ chức cộng đồng và các bên liên quan được làm rõ trong từng bước của quá trình xây dựng và vận hành mô hình đồng quản lý.

Bảo tồn để tạo sinh kế bền vững

Theo ông Nguyễn Xuân Anh Tuấn, đại diện Ban Quản lý Dự án COAST thuộc Ban Quản lý các dự án Nông nghiệp Việt Nam, ngành thủy sản Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội phát triển, song cũng chịu tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, suy giảm nguồn lợi ven biển và những yêu cầu ngày càng cao từ thị trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, thay đổi phương thức quản lý và khai thác truyền thống, hướng tới quản trị nguồn lợi dựa trên sự tham gia của cộng đồng là yêu cầu cần thiết.

Học viên các tỉnh tham gia trao đổi thảo luận tại lớp tập huấn. Ảnh: Ái Trinh

Bảo tồn nguồn lợi thủy sản và các hệ sinh thái biển như rạn san hô, thảm cỏ biển, rừng ngập mặn vì thế không chỉ là câu chuyện khoanh vùng cấm khai thác hay hạn chế hoạt động của ngư dân. Xa hơn, đó là quá trình phục hồi hệ sinh thái, tái tạo nguồn lợi, duy trì đa dạng sinh học và tạo nền tảng cho sinh kế lâu dài của cộng đồng ven biển.

Từ góc nhìn này, đồng quản lý không đơn thuần là một phương thức tổ chức quản lý nguồn lợi, mà còn là cách kết nối giữa mục tiêu bảo tồn với sinh kế. Khi cộng đồng được trao quyền, có trách nhiệm và được hưởng lợi từ kết quả bảo vệ nguồn lợi, động lực tham gia của người dân sẽ trở thành một yếu tố quan trọng giúp các mô hình duy trì lâu dài.

Trong khuôn khổ Dự án COAST do Chính phủ Anh tài trợ, nâng cao năng lực quản lý nguồn lợi ven biển và nuôi trồng thủy sản được xác định là một trong những nhiệm vụ ưu tiên. Dự án hướng tới đồng hành cùng các địa phương trong thúc đẩy các mô hình đồng quản lý, bảo vệ hệ sinh thái biển và gia tăng giá trị bền vững cho ngành thủy sản.

Theo kế hoạch trong 3 ngày, học viên sẽ được hệ thống hóa khung pháp lý, nguyên tắc và trình tự, thủ tục thiết lập mô hình đồng quản lý; khảo sát, học tập thực tế tại các mô hình đồng quản lý Nhơn Lý, Nhơn Hải ( phường Quy Nhơn Đông, Gia Lai) đồng thời thực hành phân tích, nhận diện rủi ro và xây dựng kế hoạch hành động phù hợp với điều kiện quản lý tại địa phương./.

ÁI TRINH