Việt Nam lần đầu xây dựng bộ tiêu chuẩn cho trang trại nuôi cá biển công nghiệp

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Cục trưởng Trần Đình Luân nhấn mạnh, việc xây dựng Tiêu chuẩn Việt Nam về trang trại nuôi cá biển công nghiệp là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh ngành nuôi biển đang chuyển từ phương thức sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển theo hướng công nghiệp, quy mô lớn và ứng dụng công nghệ cao.

Toàn cảnh phiên họp. Ảnh: Hồng Ngọc 

Theo ông Luân, những năm gần đây, với sự hỗ trợ của các chuyên gia, doanh nghiệp và các dự án hợp tác quốc tế, đặc biệt là với Na Uy, ngành thủy sản đã từng bước xây dựng được hệ thống đào tạo nghề cho đội ngũ vận hành trang trại nuôi biển, nhiều tài liệu kỹ thuật, quy trình hướng dẫn và mô hình nuôi biển công nghiệp phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Tuy nhiên, Việt Nam hiện mới có một số tiêu chuẩn kỹ thuật đối với từng hạng mục, như lồng nuôi HDPE, trong khi chưa có một bộ tiêu chuẩn tổng thể quy định đầy đủ các yêu cầu về khảo sát vị trí, thiết kế, xây dựng, lắp đặt, vận hành, bảo trì và quản lý một trang trại nuôi cá biển công nghiệp. Đây là khoảng trống cần sớm được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển ngành trong giai đoạn mới.

Theo ban soạn thảo, bộ tiêu chuẩn sẽ được xây dựng theo hướng kế thừa các tiêu chuẩn hiện hành của Việt Nam, đồng thời tham khảo các tiêu chuẩn quốc tế và kinh nghiệm của các quốc gia có ngành nuôi biển phát triển như Na Uy, cũng như các hướng dẫn của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO). Nội dung dự kiến không chỉ quy định yêu cầu đối với hệ thống lồng nổi HDPE mà còn bao quát toàn bộ quy trình từ khảo sát điều kiện tự nhiên, lựa chọn vị trí nuôi, thiết kế, lắp đặt, vận hành, bảo trì đến quản lý rủi ro, bảo đảm an toàn cho trang trại nuôi biển.

Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư Trần Đình Luân chủ trì và phát biểu tại hội thảo. Ảnh: HN

Cục trưởng Trần Đình Luân cho biết, dự thảo được xây dựng trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế nhưng sẽ được điều chỉnh phù hợp với điều kiện tự nhiên, đặc điểm hải dương học và thực tiễn sản xuất của Việt Nam. Trong quá trình hoàn thiện, Cục Thủy sản và Kiểm ngư sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị chuyên môn để bổ sung dữ liệu về thủy văn, môi trường và đặc điểm từng vùng biển nhằm bảo đảm tính khả thi khi áp dụng.

Theo ông Luân, sau khi hoàn thiện tài liệu kỹ thuật nền, Cục sẽ sớm ban hành hướng dẫn kỹ thuật về vận hành trang trại nuôi biển công nghiệp để các địa phương và doanh nghiệp có thể nghiên cứu, áp dụng trong thực tiễn. Trên cơ sở đó, dự thảo tiêu chuẩn sẽ tiếp tục được lấy ý kiến rộng rãi trước khi hoàn thiện theo đúng quy trình xây dựng Tiêu chuẩn Việt Nam.

Ông Luân nhấn mạnh: “Chúng tôi kỳ vọng bộ tiêu chuẩn sẽ trở thành tài liệu nền tảng đầu tiên hướng dẫn đầu tư, xây dựng và vận hành các trang trại nuôi cá biển công nghiệp. Khi có hệ thống tiêu chuẩn thống nhất, ngành nuôi biển sẽ phát triển chuyên nghiệp hơn, giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả sản xuất.”

Tiếp đó, trong khuôn khổ hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý đã đóng góp nhiều ý kiến nhằm hoàn thiện dự thảo Tiêu chuẩn Việt Nam về trang trại nuôi cá biển công nghiệp, tập trung vào tính khả thi, phù hợp với điều kiện thực tiễn và yêu cầu phát triển ngành nuôi biển trong giai đoạn mới.

Đại diện chuyên gia của Skretting trình bày tham luận. Ảnh: Chí Tuệ

Đóng góp ý kiến tại hội thảo, ông Lưu Văn Huy, Quyền Giám đốc Trung tâm Đăng kiểm tàu cá (Cục Thủy sản và Kiểm ngư) cho rằng, bộ tiêu chuẩn sẽ tạo nền tảng quan trọng để hình thành cơ chế đăng kiểm, chứng nhận và bảo hiểm đối với các hệ thống lồng nuôi biển.

Theo ông Huy, quá trình xây dựng tiêu chuẩn cần quan tâm đến quy hoạch không gian biển, bảo đảm hài hòa giữa hoạt động nuôi biển với giao thông hàng hải, du lịch, bảo vệ môi trường và an ninh, quốc phòng. Đồng thời, dự thảo cần bổ sung các quy định về khoảng cách giữa các lồng nuôi, khoảng cách từ đáy lồng đến nền đáy biển, xử lý chất thải và các công trình phụ trợ nhằm giảm thiểu tác động đến môi trường.

Ông Huy nêu thực tế, hiện nay việc thiếu các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật đang là rào cản đối với việc triển khai bảo hiểm và hỗ trợ đầu tư cho nuôi biển công nghiệp. Khi chưa có căn cứ kỹ thuật để đánh giá mức độ an toàn của hệ thống lồng nuôi và trang trại, các doanh nghiệp bảo hiểm cũng như tổ chức tín dụng khó có cơ sở để tham gia bảo hiểm hoặc cấp vốn cho các dự án.

Đại diện Tập đoàn STP đánh giá cao việc Cục Thủy sản và Kiểm ngư khởi động xây dựng bộ tiêu chuẩn, đồng thời đề xuất quá trình xây dựng cần bám sát điều kiện thực tế của Việt Nam, bảo đảm tính khả thi đối với người dân và doanh nghiệp. Theo doanh nghiệp, trong giai đoạn đầu nên tập trung vào các yêu cầu kỹ thuật cốt lõi để sớm ban hành bộ tiêu chuẩn, tạo động lực thúc đẩy chuyển đổi từ hệ thống lồng nuôi truyền thống sang lồng HDPE và các mô hình nuôi biển công nghệ cao.

Đại diện STP cũng cho rằng, bộ tiêu chuẩn sẽ là nền tảng để từng bước hình thành cơ chế đăng kiểm, bảo hiểm và hỗ trợ tín dụng đối với các dự án nuôi biển. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp nhằm xây dựng các tiêu chí cụ thể làm căn cứ đánh giá, chứng nhận đối với hệ thống lồng nuôi và trang trại nuôi biển.

Doanh nghiệp đồng thời kiến nghị nghiên cứu mở rộng phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn theo hướng phát triển nuôi biển đa loài, kết hợp nuôi cá với rong biển, nhuyễn thể và các mô hình du lịch trải nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng không gian biển và gia tăng giá trị kinh tế.

Theo đề cương dự án, bộ tiêu chuẩn sẽ được xây dựng trong giai đoạn 2026-2027 với sự tham gia của các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, các địa phương ven biển cùng sự hỗ trợ của các đối tác quốc tế. Quá trình xây dựng sẽ trải qua các bước khảo sát thực tế tại ba miền, tổ chức hội thảo lấy ý kiến, hoàn thiện dự thảo và thẩm định trước khi công bố theo quy định.

Các đại biểu thống nhất nhận định, việc sớm ban hành Tiêu chuẩn Việt Nam về trang trại nuôi cá biển công nghiệp không chỉ góp phần chuẩn hóa hoạt động đầu tư và sản xuất mà còn tạo nền tảng cho công tác quản lý nhà nước, đăng kiểm, bảo hiểm, tín dụng và thu hút đầu tư vào lĩnh vực nuôi biển. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển ngành nuôi biển theo hướng công nghiệp, hiện đại, hiệu quả và bền vững, đóng góp vào chiến lược phát triển kinh tế biển của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Thùy Khánh