Hợp tác Việt Nam – Mỹ tạo động lực mới cho chuỗi giá trị cá rô phi

Theo Tham tán Công sứ Nông nghiệp Mỹ Ralph Bean, dự án nằm trong khuôn khổ Chương trình Lương thực vì Sự Tiến bộ của Mỹ, do Tổ chức Cứu trợ Thế giới Lutheran (Lutheran World Relief – LWR) chủ trì, với sự tham gia của các đối tác Việt Nam và Sáng kiến Thế giới về Đậu nành trong Sức khỏe Con người (ASA/WISHH) thuộc Hiệp hội Đậu nành Mỹ. Tổng ngân sách dự kiến của dự án đạt hơn 15,2 triệu USD.

Dự án được thiết kế nhằm cải thiện toàn diện chuỗi giá trị cá rô phi tại Việt Nam, từ con giống, thức ăn, kỹ thuật nuôi đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Trong thời gian thực hiện 5 năm, chương trình đặt mục tiêu nâng sản lượng cá rô phi đạt khối lượng tích lũy khoảng 1,21 triệu tấn, với tổng giá trị bán hàng ước đạt 1,25 tỷ USD.

Bên cạnh đó, dự án còn hướng tới thúc đẩy thương mại các sản phẩm đậu nành chất lượng cao phục vụ sản xuất thức ăn thủy sản, đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ cá rô phi Việt Nam tại Mỹ, các thị trường khu vực và thị trường nội địa. Theo ông Ralph Bean, đây là cách tiếp cận mang tính hệ thống, vừa hỗ trợ phát triển sản xuất trong nước, vừa gắn với mục tiêu mở rộng thương mại song phương.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến tiếp và làm việc với phái đoàn Đại sứ quán Mỹ. Ảnh: Báo NN&MT

Giám đốc Dự án Nick Richardson cho biết, chương trình hiện đang bước vào giai đoạn giới thiệu chính thức với Chính phủ Việt Nam và chuẩn bị cho các thủ tục triển khai. Theo kế hoạch, đậu nành sẽ được chuyển đổi thành nguồn vốn chính cho dự án, song song với việc ký kết các thỏa thuận hợp tác cụ thể với phía Việt Nam.

Dự kiến, từ tháng 3 đến tháng 9/2026, dự án sẽ triển khai các nghiên cứu cơ bản, hoàn thiện nguồn tài trợ và bắt đầu thực hiện một số hoạt động trọng tâm như cải thiện chất lượng cá rô phi bố mẹ, hỗ trợ các trại sản xuất giống, cũng như xúc tiến các hoạt động quảng bá và huy động nguồn lực. Từ tháng 10/2026 trở đi, chương trình sẽ mở rộng các hoạt động hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo nâng cao năng lực và hỗ trợ tài chính cho các đối tượng tham gia chuỗi.

Ông Nick Richardson cho biết thêm, phía Mỹ mong muốn phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng của Việt Nam để khảo sát thực tế, xây dựng bộ chỉ số đánh giá hiệu quả dự án trong vòng một năm. Trong bối cảnh các thủ tục đăng ký theo quy định cần tối thiểu khoảng 6 tháng, phía Mỹ đề xuất được triển khai sớm một số hoạt động trong phạm vi cho phép nhằm bảo đảm tiến độ chung, dù thừa nhận việc vừa triển khai vừa hoàn thiện thủ tục có thể phát sinh những rào cản nhất định.

Về phạm vi hưởng lợi, dự án dự kiến mang lại lợi ích cho hơn 24.200 người trong 5 năm tới, bao gồm các hộ nuôi, trang trại, cơ sở sản xuất giống, nhà máy chế biến; các đơn vị trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường; cùng các hiệp hội ngành hàng liên quan. Địa bàn triển khai được đề xuất tại Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Mê Kông – hai vùng có tiềm năng và quy mô nuôi trồng thủy sản lớn của cả nước.

Đánh giá về ý nghĩa của dự án, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến khẳng định, đây là bước đi “đúng và trúng”, góp phần tạo thêm nguồn lực quan trọng để triển khai kế hoạch phát triển cá rô phi của Việt Nam đến năm 2030. Theo Thứ trưởng, bên cạnh các vùng nuôi trọng điểm truyền thống, Việt Nam còn nhiều dư địa để phát triển các giống cá rô phi vằn và rô phi đỏ tại khu vực miền Trung và miền Nam, qua đó tận dụng lợi thế về điều kiện tự nhiên và thị trường.

“Cá rô phi có nhiều ưu điểm như tốc độ sinh trưởng nhanh, chất lượng thịt tốt, phù hợp với xu hướng tiêu dùng. Việt Nam hiện có đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm và ngày càng nhiều doanh nghiệp quan tâm, đầu tư vào đối tượng nuôi này. Với tiềm năng đó, giá trị kim ngạch của ngành cá rô phi trong tương lai hoàn toàn có thể vượt xa con số dự kiến ban đầu”, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh.

Liên quan đến thủ tục hành chính, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cam kết sẽ phối hợp chặt chẽ với các bên liên quan để tháo gỡ khó khăn, phấn đấu hoàn tất các thủ tục pháp lý cần thiết trước tháng 5/2026. Thứ trưởng giao Cục Thủy sản và Kiểm ngư làm đầu mối chủ trì, phối hợp với Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản I và Vụ Hợp tác Quốc tế nhằm hỗ trợ tối đa cho phía Mỹ trong quá trình triển khai dự án.

Theo đại diện Vụ Khoa học và Công nghệ, hiện nay chất lượng con giống và quy trình sản xuất cá rô phi tại Việt Nam vẫn còn những hạn chế nhất định, gây khó khăn trong việc đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu. Do đó, việc kiểm soát đồng bộ toàn bộ chuỗi sản xuất, từ giống, thức ăn đến quy trình nuôi và chế biến, là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm.

Trên cơ sở đó, dự án tập trung triển khai 6 nhóm hoạt động trọng tâm, gồm: phát triển thức ăn thủy sản và hệ thống cung ứng con giống; xây dựng các mô hình trình diễn; tăng cường năng lực và hỗ trợ nhà sản xuất; hỗ trợ tiếp cận tài chính cho các doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ; cung cấp hiện vật, trang thiết bị cho các cơ sở sản xuất giống; và mở rộng tiếp cận thị trường, thúc đẩy thương mại cá rô phi.

Minh Khuê