Vì sao cá chép được chọn là “sứ giả” đưa Táo quân về trời?

Có thể “Hóa Rồng”

Trong thế giới thủy tộc phong phú, dân gian tin rằng chỉ duy nhất cá chép mới có đủ sức bền, ý chí và thần khí để vượt qua Vũ Môn, hóa thân thành Rồng – biểu tượng của quyền uy tối thượng và sự thịnh vượng. Chọn cá chép làm phương tiện đi lại, người Việt xưa gửi gắm ước mơ về sự thăng tiến, vượt khó và chuyển mình mạnh mẽ trong năm mới.

Ảnh minh họa

Hơn nữa, dưới góc nhìn của văn minh lúa nước, cá chép (Lý ngư) mang tính Âm, sống dưới nước; trong khi Rồng mang tính Dương, bay trên trời. Hình ảnh “Cá chép hóa Rồng” chính là biểu tượng tuyệt đẹp của sự giao hòa Âm – Dương, cầu mong mưa thuận gió hòa – yếu tố sống còn cho mùa màng và những mẻ lưới đầy khoang của ngư dân.

“Sứ giả” hoàn hảo

Để có được những “sứ giả” khỏe mạnh, đẹp mã phục vụ nghi lễ tâm linh ấy, người nông dân tại các làng nghề thủy sản truyền thống như Thủy Trầm (Phú Thọ) hay Tân Minh (Nam Định) đã phải chuẩn bị một vụ mùa kéo dài cả nửa năm trời.

Khác với nuôi cá thương phẩm lấy thịt tính bằng cân, cá chép cúng Táo được định giá bằng “thần thái”. Theo chia sẻ của những hộ nuôi lâu năm, tiêu chuẩn của một chú cá đạt chuẩn “đưa Táo về trời” cực kỳ khắt khe. Cá phải có màu sắc đỏ rực như son hoặc vàng óng, tuyệt đối không loang lổ. Hình dáng cá cần mình dày, vảy đều tăm tắp, không trầy xước, cộng thêm sức khỏe tốt với đôi mắt sáng và râu dài để bơi lội nhanh nhẹn.

Vụ cá tháng Chạp là thời điểm người nuôi thủy sản “đãi cát tìm vàng”. Sự tỉ mỉ trong từng khâu chọn giống, chăm sóc không chỉ để đảm bảo sinh kế, mà còn là niềm tự hào khi góp phần giữ gìn sự trang trọng cho một nghi lễ cổ truyền.

Để hành trình trọn vẹn

Hiểu được giá trị văn hóa của “sứ giả” cá chép, câu chuyện ứng xử ngày 23 tháng Chạp hiện nay đang chuyển dịch theo hướng văn minh hơn với thông điệp: “Thả cá, xin đừng thả túi!”.

Dưới góc độ chuyên môn, việc phóng sinh cá chép bản địa là một hoạt động tái tạo nguồn lợi thủy sản tuyệt vời, giúp cân bằng hệ sinh thái. Cá chép có sức sống mãnh liệt và khả năng thích nghi cao. Tuy nhiên, để cá thực sự sống và “hóa rồng”, người dân cần lưu ý thao tác thả thật nhẹ nhàng, hạ thấp tay sát mặt nước để cá bơi đi tự nhiên thay vì ném từ trên cao gây dập vỡ nội tạng. Đồng thời, việc ưu tiên chọn những điểm thả có nguồn nước sạch, dòng chảy lưu thông tốt, tránh ao tù nước đọng sẽ giúp cá có cơ hội sinh trưởng tốt nhất trong môi trường mới.

Hình ảnh chú cá chép đỏ quẫy đuôi bơi ra sông lớn ngày 23 tháng Chạp mang theo bao ước vọng tốt lành. Đó là sự kết nối thiêng liêng giữa con người với thần linh, và giữa văn hóa truyền thống với trách nhiệm bảo vệ môi trường. Giữ gìn tục lệ này không chỉ là giữ “hồn” Tết, mà còn là cách chúng ta trân trọng thiên nhiên và công sức lao động của những người nông dân một nắng hai sương.

Bình An