Sự chuyển biến trong tư duy kinh doanh tôm và lời tâm tình với lực lượng trẻ

Hiện giờ cơ hội lẫn thách thức của ngành tôm đều có những thay đổi. Cơ hội có thể nêu ra là nhu cầu tôm thế giới có xu hướng tăng trở lại, nhất là châu Á và Trung Quốc, khi tầng lớp trung lưu lớn mạnh và tôm dần trở thành thực phẩm thường xuyên chứ không chỉ là sản phẩm cao cấp và về dài hạn, tôm vẫn là protein ưa thích, nhu cầu khó giảm, chỉ điều chỉnh về phân khúc và giá. Thứ hai là các thị trường cao cấp ưu tiên sản phẩm sạch, truy xuất rõ ràng, đây là lợi thế của các doanh nghiệp (DN) tôm Việt. Và cuối cùng là công nghệ nuôi tiên tiến giảm rủi ro, tăng sản lượng.

Còn thách thức là cạnh tranh gay gắt về giá từ tôm Ecuador, Ấn Độ – những nước có lợi thế nuôi quy mô lớn, chi phí thấp, đã vươn lên dẫn đầu thế giới về xuất khẩu tôm. Là rào cản thương mại và kỹ thuật (thuế chống bán phá giá, thuế đối ứng, thuế chống trợ cấp; tiêu chuẩn xanh, truy xuất, lao động, môi trường…) ngày càng dày đặc, nhất là ở Mỹ và EU. Là biến đổi khí hậu, dịch bệnh, chi phí đầu vào (thức ăn, con giống, chế phẩm nuôi tôm, lao động) vẫn là áp lực lớn lên vùng nuôi.

Đứng trước các vấn đề trên, lãnh đạo DN tôm không chỉ đơn thuần là phát huy lợi thế, hạn chế khó khăn chung chung nữa. Tư duy phải có cái nhìn sâu xa hơn, phải có tầm nhìn, phải có chiến lược cho dài lâu. DN chỉ có thể tồn tại nếu nâng chuẩn minh bạch – sáng tạo – bền vững.

Nói cụ thể hơn, những cốt lõi trong tầm nhìn, chiến lược nói trên là: Từ “làm cho xong” sang “làm cho đúng, làm cho tử tế”. Từ quản trị bằng kinh nghiệm sang quản trị bằng dữ liệu, quy trình và công nghệ. Từ chỉ tập trung sản lượng sang tập trung giá trị và thương hiệu. Từ tư duy “đơn độc trong thị trường” sang tư duy hợp tác trong chuỗi, liên kết lợi ích dài hạn. Văn hóa doanh nghiệp từ chỗ dựa vào vài cá nhân nay trở thành tài sản chung, là sức mạnh mềm của DN, cho nên phải tập trung gầy dựng và phát triển.

Cụ thể hơn nữa, như phân tích trong thách thức, xu thế đòi hỏi từ người tiêu dùng là sản phẩm phải “xanh’, phải bảo đảm truy xuất dễ dàng, phải đối xử người lao động đúng mực trong khuôn khổ pháp luật, phải tiến tới cân bằng phát thải… thì các DN tôm phải quan tâm nâng cao tỉ lệ tự chủ nguyên liệu, tăng mạnh diện tích và năng suất vùng nuôi, hướng tới chuẩn BAP/ASC; phải chuyển đổi số toàn diện, từ vận hành, truy xuất nguồn gốc, tới quản trị doanh nghiệp và tối ưu chuỗi cung ứng…

Rõ ràng, những phần việc nêu trên là hết sức cấp thiết và hết sức khó khăn. Trong bối cảnh công nghệ mới hình thành ồ ạt như bão lũ hiện nay, bản thân tôi cũng như thế hệ lãnh đạo cao tuổi, có tư duy mang nặng tính kinh nghiệm nên chú trọng những nút thắt nhưng không bảo thủ, cái gì mới mà tốt, phải dám thử. Mạnh dạn trao quyền cho thế hệ trẻ, họ nhanh nhạy với công nghệ, cần được tạo điều kiện và nhất là đầu tư bài bản cho chuyển đổi số, đây không phải “trang trí”, mà là năng lực sống còn của DN hiện đại. Nói tới sự kế thừa, tôi rất trân trọng thế hệ trẻ ngày nay, họ năng động, tự tin, giỏi công nghệ, có tư duy toàn cầu. Tôi học ở họ sự nhanh nhạy, tính hệ thống và khao khát đổi mới.

Nhưng cái gì cũng có hai mặt. Điều tôi muốn tâm tình với thế hệ trẻ là làm kinh doanh trước hết là làm người; đừng chạy theo lợi nhuận ngắn hạn mà đánh mất uy tín; hãy kiên trì, tử tế và có trách nhiệm, đó là “vốn liếng” lớn nhất của đời doanh nhân. Bởi trong kinh doanh, chữ TÍN là gốc, mọi chiến lược đều có thể thay đổi, nhưng chữ TÍN thì không. Nếu nói thì cũng nên nói cho đủ, thế hệ trẻ nên biết học cách lắng nghe và tôn trọng con người; luôn chuẩn bị cho điều xấu nhất nhưng hành động với niềm tin tốt nhất và nhất là làm nghề phải biết yêu nghề. Ông bà ta có câu “Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh”. Nhưng thực tế cho thấy, một đặc điểm thế hệ Gen Z là hay muốn thay đổi môi trường làm việc để thêm trải nghiệm.

Câu chuyện trên có vẻ quá bài bản, vì vậy tôi đã trao đổi với vài bạn trẻ để hoàn chỉnh hơn suy nghĩ của mình và cụ thể hơn. Từ tiếp xúc đó có bạn nêu ra một câu chuyện thời sự, các sắc thuế từ thị trường Mỹ sao phức tạp quá, gây âu lo quá. Chắc chắn sự quan tâm này là cần thiết nếu thật sự yêu nghề. Tôi đã giải thích, có lẽ cũng là lời khích lệ: Rủi ro ở thị trường Mỹ là hiện hữu nhưng ở mức có thể quản trị, kiểm soát vì ngành tôm Việt đã có kinh nghiệm nhiều năm với vụ kiện này và các DN tôm đầu ngành thường chuẩn bị hồ sơ, dữ liệu khá bài bản. Mặt khác bối cảnh Mỹ đang áp thuế mạnh lên tôm Ấn Độ khiến họ không muốn “đóng” thêm một nguồn cung lớn nữa sẽ gây thiếu hụt so nhu cầu nội tại.

Dong dài đầu năm để mong rằng, sang năm mới các bạn trẻ trong ngành thêm chút chủ động, tự tin, ấm lòng nhưng ít nhiều thêm “nặng” tâm, vì sao nhiều đòi hỏi, kỳ vọng quá?. Thôi thì, lực lượng trẻ cần chú trọng tư duy trong quản trị DN tôm. Luôn coi trọng tầm nhìn và quyết đoán kịp thời. Hoạt động có chiến lược, bài bản và quan tâm đúng mức vai trò của văn hóa DN. Tăng lợi thế cạnh tranh thông qua tăng trưởng, phát triển chiều sâu. Quản trị bằng dữ liệu, quy trình và công nghệ. Kiên trì theo giá trị tử tế và minh bạch trong sản xuất tiến tới cân bằng phát thải. Đảm bảo uy tín với khách hàng quốc tế dù hoàn cảnh nào, vì đó là tài sản lớn nhất của mình.

Tôi chỉ mong được góp chút suy nghĩ, sự hiểu biết của mình, chứ không có ý là chỉ dạy ai cả. Mong tới đây ngành sẽ có sự khởi sắc mạnh mẻ hơn với sự tham gia ngày càng nhiều của lực lượng trẻ, đầy nhiệt huyết và tự tin.

Hồ Quốc Lực