Xuất khẩu đối mặt rủi ro từ căng thẳng Trung Đông

Nguy cơ gián đoạn thương mại và logistics

Từ ngày 28/2/2026, Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran, đánh dấu bước leo thang nghiêm trọng trong căng thẳng tại khu vực Trung Đông. Ngay sau đó, các bên liên quan đã chuẩn bị cho khả năng xung đột kéo dài, khiến môi trường an ninh khu vực trở nên bất ổn, tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với vận tải và giao thương quốc tế.

Các chuyên gia nhận định, nếu xung đột tiếp tục kéo dài, giá nhiên liệu, đặc biệt là dầu thô, có thể tăng mạnh, kéo theo chi phí logistics toàn cầu gia tăng. Điều này sẽ trực tiếp tác động đến hoạt động vận tải biển và hàng không, hai phương thức vận chuyển chủ lực trong thương mại quốc tế.

Đối với ngành logistics, giá nhiên liệu tăng sẽ khiến chi phí vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là vận tải biển và hàng không, tăng theo. Ngoài ra, việc một số quốc gia Trung Đông hạn chế hoặc đóng cửa không phận vì lý do an ninh cũng khiến nhiều chuyến bay vận tải phải thay đổi lộ trình, kéo dài thời gian vận chuyển và làm phát sinh thêm chi phí.

Bên cạnh đó, nguy cơ gián đoạn tại các tuyến vận tải biển quan trọng đi qua khu vực Vịnh Ba Tư hoặc các cảng trung chuyển lớn ở Trung Đông có thể ảnh hưởng đến dòng chảy hàng hóa toàn cầu, trong đó có hàng xuất khẩu của Việt Nam.

Xuất khẩu thủy sản có thể chịu ảnh hưởng lớn từ xung đột Trung Đông. Ảnh: Lục Tùng/Báo Lao động.

Xuất khẩu thủy sản có thể chịu tác động

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu phụ thuộc nhiều vào các tuyến vận tải biển quốc tế, ngành thủy sản Việt Nam được đánh giá là một trong những lĩnh vực có thể chịu tác động gián tiếp từ xung đột Trung Đông.

Thực tế, Trung Đông không phải là thị trường xuất khẩu lớn nhất của thủy sản Việt Nam, nhưng lại là khu vực tiêu thụ ổn định nhiều sản phẩm như cá tra, tôm đông lạnh và thủy sản chế biến. Xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Trung Đông năm 2025 đạt 401 triệu USD, tăng 9,6% so với năm 2024, với các mặt hàng chủ lực là cá tra, tôm các loại. Ngoài ra, đây cũng là khu vực trung chuyển quan trọng đối với hàng hóa đi châu Âu và một số thị trường khác.

Khi chi phí logistics tăng cao, giá thành sản phẩm xuất khẩu cũng bị đẩy lên, làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Đối với thủy sản. nhóm hàng có đặc thù cần vận chuyển lạnh và yêu cầu thời gian giao hàng nhanh, chi phí vận chuyển tăng sẽ tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp.

Một số doanh nghiệp xuất khẩu cho biết, chỉ cần giá cước vận tải biển tăng thêm 10 – 15% cũng có thể làm giảm đáng kể lợi nhuận, đặc biệt trong bối cảnh thị trường thế giới vẫn đang cạnh tranh mạnh về giá.

Ngoài ra, nếu căng thẳng tại Trung Đông khiến giá dầu thế giới tăng mạnh, chi phí sản xuất trong nước cũng có thể tăng theo. Giá nhiên liệu, điện, chi phí vận hành kho lạnh và vận chuyển nội địa đều có nguy cơ tăng, làm gia tăng áp lực cho chuỗi sản xuất thủy sản.

Doanh nghiệp cần chủ động ứng phó

Trước những rủi ro nêu trên, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) khuyến nghị các hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp cần chủ động theo dõi sát diễn biến tình hình để có phương án sản xuất và xuất khẩu phù hợp.

Một trong những giải pháp quan trọng được cơ quan này nhấn mạnh là đa dạng hóa nguồn cung và thị trường tiêu thụ. Doanh nghiệp được khuyến khích tìm kiếm thêm các thị trường thay thế có nhu cầu tương tự nhằm giảm phụ thuộc vào các thị trường có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi xung đột.

Việc đa dạng hóa thị trường không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động xuất khẩu trong trường hợp thị trường Trung Đông gặp khó khăn mà còn góp phần nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động địa chính trị trong tương lai.

Bên cạnh đó, khi đàm phán và ký kết hợp đồng mua bán quốc tế, doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý tới các điều khoản liên quan đến logistics, giao hàng, bảo hiểm và trách nhiệm trong trường hợp xảy ra rủi ro.

Cục Xuất nhập khẩu khuyến nghị doanh nghiệp cần bảo đảm hợp đồng có đầy đủ điều khoản về tình huống bất khả kháng, cơ chế bồi thường và phân chia chi phí khi phát sinh sự cố trong quá trình vận chuyển. Đồng thời, việc mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa xuất nhập khẩu cũng được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu tổn thất nếu xảy ra sự cố tại thị trường nhập khẩu hoặc trên tuyến vận tải.

Cùng với đó, các hiệp hội ngành hàng tăng cường trao đổi thông tin với các bộ, ngành liên quan để cập nhật kịp thời số liệu xuất nhập khẩu, tình hình biến động địa chính trị và các thay đổi trong vận tải quốc tế.

Theo Cục Xuất nhập khẩu, việc chủ động thích ứng và nâng cao năng lực quản trị rủi ro sẽ là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp Việt Nam duy trì ổn định hoạt động sản xuất, xuất khẩu và tận dụng tốt các cơ hội từ thị trường quốc tế trong bối cảnh nhiều biến động hiện nay.

Phạm Thu