Gỡ vướng mắc trong cấp chứng nhận thủy sản xuất khẩu sang thị trường Mỹ

Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, thời gian qua cơ quan này đã nhận được kiến nghị của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), doanh nghiệp và cơ quan quản lý địa phương phản ánh nhiều vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện quy định mới về cấp giấy chứng nhận COA đối với thủy sản xuất khẩu sang Mỹ. Các khó khăn chủ yếu liên quan đến hồ sơ truy xuất nguồn gốc, giấy chứng nhận thuyền trưởng, giấy chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác (CC) cũng như việc quản lý nguyên liệu nhập khẩu phục vụ chế biến xuất khẩu.

Một trong những nội dung được doanh nghiệp phản ánh nhiều là trường hợp “Giấy chứng nhận thuyền trưởng” (Captain’s Statement) thiếu thông tin về số giấy phép khai thác thủy sản. Theo quy định tại Thông tư 74, đây là trường thông tin bắt buộc. Tuy nhiên, trên thực tế, biểu mẫu giấy chứng nhận thuyền trưởng của các quốc gia khác nhau nên có trường hợp thiếu một số thông tin theo yêu cầu của Việt Nam nhưng vẫn là chứng từ hợp lệ theo quy định của nước sở tại.

Tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp trong xuất khẩu thủy sản sang thị trường Mỹ. Ảnh:Tepbac

Để tháo gỡ vướng mắc này, Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết vẫn xem xét hồ sơ nếu có thể đối chiếu, xác minh thông tin thông qua các giấy tờ khác đi kèm như giấy phép khai thác thủy sản hoặc thông tin số đăng ký tàu, số IMO trùng khớp giữa các hồ sơ. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp sẽ không bị ách tắc hồ sơ chỉ vì thiếu một trường thông tin trong giấy chứng nhận thuyền trưởng, nếu vẫn bảo đảm khả năng truy xuất và liên kết dữ liệu.

Tuy nhiên, cơ quan quản lý cũng đề nghị các doanh nghiệp chủ động yêu cầu đối tác, nhà cung cấp nước ngoài bổ sung đầy đủ thông tin theo yêu cầu của Việt Nam trước khi ký hợp đồng nhập nguyên liệu, nhằm hạn chế phát sinh rủi ro trong quá trình cấp COA.

Về việc kê khai thông tin nguồn gốc nguyên liệu trong hồ sơ đề nghị cấp COA, theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, nhiều doanh nghiệp đang lúng túng khi sử dụng các loại giấy tờ ngoài 4 nhóm hồ sơ được thiết kế sẵn trong biểu mẫu tại Thông tư 74. Tuy nhiên, trường hợp doanh nghiệp sử dụng “Giấy chứng nhận thuyền trưởng và bản sao giấy phép khai thác thủy sản” theo quy định tại Điều 6 của Thông tư thì không bắt buộc kê khai tại các cột (7), (8), (9), (10) trong bảng kê thông tin cấp COA vì biểu mẫu hiện chưa thiết kế ô tương ứng cho trường hợp này.

Đối với trường hợp giấy chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác (CC) của nước ngoài không thể hiện thông tin “loại ngư cụ”, Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết đây là dữ liệu quan trọng để xác định loài thủy sản có thuộc diện bị cấm hoặc hạn chế nhập khẩu vào Mỹ hay không. Vì vậy, nếu thiếu thông tin này, cơ quan cấp COA sẽ không đủ cơ sở để thẩm định.

Cơ quan quản lý cũng đưa ra hướng xử lý linh hoạt theo từng nhóm quốc gia. Với các nước thuộc nhóm được Mỹ công nhận tương đương hoàn toàn, cơ quan cấp COA có thể xem xét cấp chứng nhận trên cơ sở thông tin doanh nghiệp khai báo. Trong khi đó, đối với các nước chỉ được công nhận tương đương một phần, doanh nghiệp cần bổ sung thêm tài liệu chứng minh loại ngư cụ sử dụng, chẳng hạn giấy phép khai thác thủy sản của tàu cá liên quan.

Đối với việc quản lý nguyên liệu nhập khẩu phục vụ chế biến xuất khẩu, theo phản ánh của doanh nghiệp, hiện Thông tư 74 chưa quy định cụ thể cơ chế xác nhận phần nguyên liệu nhập khẩu chưa sử dụng hết, dẫn tới lúng túng trong quá trình theo dõi và đối chiếu khối lượng nguyên liệu.

Về vấn đề này, theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, trước mắt sẽ cho phép cơ quan cấp COA tự lập bảng theo dõi khối lượng nguyên liệu đã sử dụng dựa trên hồ sơ doanh nghiệp cung cấp, đồng thời đối chiếu ở các lần cấp chứng nhận tiếp theo. Cơ quan quản lý cũng yêu cầu doanh nghiệp chủ động xây dựng hệ thống theo dõi nguyên liệu, phục vụ truy xuất nguồn gốc và kiểm soát xuất xứ hàng hóa.

Một khó khăn khác phát sinh khi doanh nghiệp sử dụng COA của quốc gia khai thác làm hồ sơ đề nghị cấp COA tại Việt Nam nhưng chứng từ chỉ thể hiện tổng khối lượng nguyên liệu mà không tách theo từng tàu cá. Điều này gây khó khăn trong việc kiểm soát phần nguyên liệu còn lại chưa sử dụng. Để xử lý, cơ quan quản lý khuyến nghị doanh nghiệp cung cấp thêm bảng kê nguyên liệu theo từng tàu và hồ sơ theo dõi chế biến để làm căn cứ đối chiếu trong các lần cấp chứng nhận sau.

Theo đánh giá của nhiều doanh nghiệp, việc Cục Thủy sản và Kiểm ngư kịp thời ban hành văn bản hướng dẫn đã góp phần tháo gỡ nhiều điểm nghẽn trong quá trình thực hiện Thông tư 74, nhất là trong bối cảnh thị trường Mỹ ngày càng siết chặt yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, chống khai thác bất hợp pháp (IUU) và minh bạch chuỗi cung ứng thủy sản. Tuy nhiên, về lâu dài, doanh nghiệp cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện biểu mẫu, hướng dẫn chi tiết và đồng bộ cách hiểu giữa các địa phương để tránh phát sinh ách tắc hồ sơ, ảnh hưởng đến tiến độ xuất khẩu sang một trong những thị trường thủy sản lớn và khắt khe nhất của Việt Nam hiện nay.

Bảo Hân