Làm chủ giống nhân tạo, mở lối nuôi cá chạch sông đặc sản

Ngày 8/7, Trường Cao đẳng Kinh tế – Kỹ thuật Cần Thơ tổ chức Hội đồng đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp thành phố đối với dự án “Hoàn thiện quy trình sản xuất giống nhân tạo và xây dựng mô hình nuôi thương phẩm cá chạch sông (Macrognathus siamensis)” do TS. Nguyễn Quang Trung – Trưởng Bộ môn Nuôi trồng Thủy sản của Trường Cao đẳng Kinh tế – Kỹ thuật Cần Thơ làm chủ nhiệm. Kết quả nghiên cứu được đánh giá là bước tiến quan trọng, mở hướng phát triển nghề nuôi mới cho ngành thủy sản Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Theo Hội đồng đánh giá, thành công nổi bật của dự án là lần đầu tiên tại Cần Thơ cũng như khu vực ĐBSCL xây dựng được quy trình tương đối hoàn chỉnh về sản xuất giống nhân tạo cá chạch sông. Đây là nền tảng quan trọng để chủ động nguồn giống, từng bước thay thế việc phụ thuộc vào khai thác tự nhiên, đồng thời tạo cơ sở phát triển nuôi thương phẩm trong thời gian tới.

Trong nhiều năm qua, cá chạch sông chủ yếu được khai thác ngoài tự nhiên. Với chất lượng thịt thơm ngon, giàu dinh dưỡng, loài cá này được nhiều nhà hàng và quán ăn đặc sản ưa chuộng. Giá bán trên thị trường phổ biến từ 280.000-500.000 đồng/kg, trong khi tại các nhà hàng có thể đạt 650.000-750.000 đồng/kg. Tuy nhiên, do nguồn giống hoàn toàn phụ thuộc vào tự nhiên nên việc phát triển nuôi thương phẩm quy mô lớn gặp nhiều trở ngại.

Xuất phát từ thực tế đó, từ tháng 9/2023, nhóm nghiên cứu triển khai dự án nhằm hoàn thiện quy trình nuôi vỗ cá bố mẹ, kích thích sinh sản nhân tạo, ương cá giống và xây dựng mô hình nuôi thương phẩm.

Theo ông Trung, dự án đã giải quyết được nhiều khó khăn mang tính nền tảng của nghề nuôi cá chạch sông. Nhóm nghiên cứu hoàn thiện quy trình nuôi vỗ cá bố mẹ, xác định kỹ thuật kích thích sinh sản phù hợp, xây dựng quy trình ương cá bột lên cá giống và sản xuất thành công hơn 21.000 con giống nhân tạo phục vụ các mô hình nuôi thực nghiệm.

Kết quả này không chỉ góp phần bảo tồn nguồn lợi thủy sản tự nhiên mà còn mở thêm một đối tượng nuôi có giá trị kinh tế cao trong bối cảnh ngành thủy sản đang đẩy mạnh đa dạng hóa sản phẩm, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị gia tăng.

Song song với nghiên cứu sản xuất giống, nhóm thực hiện dự án cũng xây dựng mô hình nuôi thương phẩm tại các hộ dân ở phường Ô Môn và Phước Thới (TP Cần Thơ) nhằm đánh giá khả năng thích nghi của con giống nhân tạo trong điều kiện sản xuất thực tế.

Qua theo dõi, sau khoảng 14-15 tháng nuôi bằng thức ăn công nghiệp, cá đạt trọng lượng từ 10-30 g/con, tương đương khoảng 34-100 con/kg. Cá thích nghi tốt với hình thức nuôi trong vèo và bể lót bạt, tạo cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện quy trình về dinh dưỡng, môi trường, mật độ thả nuôi cũng như quản lý dịch bệnh.

Một trong những hộ tham gia mô hình là anh Lê Thành Nhơn, ở phường Ô Môn. Gia đình được dự án hỗ trợ nuôi hai vèo cá chạch sông bằng giống nhân tạo. Theo anh Nhơn, dù hiệu quả kinh tế bước đầu chưa đạt như kỳ vọng do đây là đối tượng nuôi hoàn toàn mới, thời gian nuôi còn dài và quy trình kỹ thuật vẫn tiếp tục được hoàn thiện, nhưng triển vọng phát triển là rất lớn.

Anh cho rằng, việc chủ động được nguồn giống nhân tạo cùng sự đồng hành của đội ngũ kỹ thuật là yếu tố quan trọng. Khi quy trình được hoàn thiện, tốc độ tăng trưởng của cá nhanh hơn và tỷ lệ sống được nâng lên thì hiệu quả kinh tế sẽ cải thiện đáng kể.

Tham quan mô hình tại nhà anh Lê Thanh Nhơn, phường Ô Môn.

Thực tế triển khai, trong năm hộ tham gia mô hình chỉ có một hộ bước đầu có lãi, ba hộ còn lại phát sinh thua lỗ do chi phí đầu tư lớn và tốc độ sinh trưởng của cá chưa đạt mục tiêu. Tuy nhiên, theo Ban chủ nhiệm dự án, kết quả này đã được dự báo từ đầu bởi đây là giai đoạn nghiên cứu ứng dụng đầu tiên đối với một đối tượng nuôi hoàn toàn mới.

Điểm quan trọng nhất của dự án không nằm ở hiệu quả kinh tế trước mắt mà ở việc lần đầu tiên xây dựng được quy trình nuôi thương phẩm cá chạch sông bằng giống nhân tạo trong điều kiện nuôi thâm canh bằng vèo và bể lót bạt tại ĐBSCL. Những dữ liệu thu được sẽ là cơ sở khoa học để tiếp tục hoàn thiện quy trình kỹ thuật trong các giai đoạn tiếp theo.

Theo TS. Nguyễn Quang Trung, khi quy trình được hoàn thiện và chuyển giao rộng rãi thông qua các chương trình khuyến nông, người dân sẽ chủ động được nguồn giống, giảm áp lực khai thác nguồn lợi tự nhiên, đồng thời từng bước hình thành vùng nuôi cá chạch sông thương phẩm quy mô lớn.

Đại diện Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư TP Cần Thơ cho biết, ngành thủy sản đang khuyến khích nghiên cứu, phát triển thêm các đối tượng nuôi mới có giá trị kinh tế cao, phù hợp điều kiện biến đổi khí hậu và đáp ứng nhu cầu thị trường. Thành công bước đầu của dự án cá chạch sông không chỉ là kết quả của một nhiệm vụ khoa học và công nghệ mà còn mở ra triển vọng hình thành một nghề nuôi mới cho địa phương.

Từ việc làm chủ công nghệ sản xuất giống nhân tạo đến những kết quả bước đầu trong nuôi thương phẩm, cá chạch sông đang dần khẳng định tiềm năng trở thành một đối tượng nuôi đặc sản của vùng ĐBSCL. Nếu tiếp tục hoàn thiện quy trình kỹ thuật, tăng cường chuyển giao công nghệ và xây dựng liên kết tiêu thụ, loài cá này có thể góp phần đa dạng hóa cơ cấu nuôi trồng thủy sản, tạo thêm sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân trong những năm tới.

Bình Nguyên