Tín hiệu mở từ thị trường EFTA

VASEP nhận định, việc Việt Nam và Hiệp hội Thương mại Tự do châu Âu (EFTA), gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein, hoàn tất đàm phán FTA là tín hiệu tích cực trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động, xu hướng bảo hộ gia tăng và các thị trường lớn ngày càng siết chặt tiêu chuẩn đối với thủy sản. Đây cũng là cơ hội để thủy sản Việt Nam có thêm nhóm thị trường với sức mua và tiêu chuẩn cao, phù hợp với định hướng nâng giá trị sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam.

Số liệu của VASEP cho thấy, trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Thụy Sĩ đạt 13,437 triệu USD, giảm 15% so với cùng kỳ năm trước, chiếm 0,3% tổng xuất khẩu thủy sản cả nước. Trong khi đó, xuất khẩu sang Na Uy 5 tháng đầu năm đạt 7,027 triệu USD, tăng 36,7%; riêng tháng 5 đạt 1,643 triệu USD, tăng 11,5%.

Xuất khẩu thủy sản Việt Nam chờ đợi một cú hích mới. Ảnh: Seaprodex

Mặc dù so với nhiều thị trường khác, kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang Thụy Sĩ và Na Uy chỉ chiếm tỷ lệ nhất định, nhưng đây vẫn là một tín hiệu khởi sắc, đặc biệt trong bối cảnh thủy sản Việt Nam đang tích cực đa dạng hóa thị trường để giảm bớt phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Lợi ích khác của thủy sản Việt Nam là ưu đãi thuế và khung thương mại của EFTA ổn định. Khi hiệp định được ký kết, phê chuẩn và có hiệu lực, các cam kết cắt giảm hoặc xóa bỏ thuế quan sẽ giúp hàng hóa có xuất xứ Việt Nam tiếp cận EFTA thuận lợi hơn.

Mặt khác, Na Uy và Iceland là những quốc gia có thế mạnh lớn về thủy sản, đặc biệt trong nuôi biển, khai thác, quản lý nguồn lợi, công nghệ lạnh, chế biến sâu và logistics. Vì vậy, FTA này còn có thể thúc đẩy hợp tác về công nghệ, nguyên liệu, đầu tư, quản trị chuỗi cung ứng và phát triển sản phẩm mới.

Tuy nhiên, cũng theo Hiệp hội VASEP, EFTA không phải thị trường có thể mở rộng bằng cạnh tranh giá đơn thuần. Cơ hội phù hợp hơn nằm ở nhóm sản phẩm có giá trị gia tăng và tiêu chuẩn cao như tôm chế biến, tôm đông lạnh chất lượng cao, cá tra phi lê/cắt portion, cá tra chế biến, cá ngừ, mực – bạch tuộc, cua ghẹ, nhuyễn thể và sản phẩm tiện dụng cho bán lẻ.

Cùng với đó, các ưu đãi thuế của FTA này chỉ thực sự có giá trị khi doanh nghiệp đáp ứng đúng quy tắc xuất xứ, hồ sơ chứng nhận, yêu cầu an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn kỹ thuật của từng thị trường.

Điều quan hơn là những thị trường này có yêu cầu rất cao về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, môi trường, lao động và trách nhiệm xã hội. Vì vậy, doanh nghiệp Việt Nam muốn đi xa hơn tại EFTA phải chuẩn bị từ vùng nuôi, tàu cá, nguyên liệu, nhà máy, chuỗi lạnh, nhãn mác đến chứng nhận bền vững.

VASEP cũng lưu ý, khi Hiệp định có hiệu lực thuế sẽ giảm, thủy sản EFTA – đặc biệt là cá hồi, cá thu, cá tuyết, cá thịt trắng và các sản phẩm lạnh/đông lạnh từ Na Uy, Iceland có thể vào Việt Nam thuận lợi hơn. Đây là động lực để doanh nghiệp Việt Nam nâng chất lượng sản phẩm nội địa, đầu tư chế biến sâu, phát triển thương hiệu và chuẩn hóa hệ thống phân phối, thế nhưng, điều này cũng tạo thêm áp lực cạnh tranh cho sản phẩm thủy sản Việt Nam ở phân khúc cao cấp, nhà hàng – khách sạn, bán lẻ hiện đại và sản phẩm tiện dụng.

Dù vậy, nhìn tổng thể, VASEP cho rằng FTA Việt Nam – EFTA là một bước tiến hội nhập có ý nghĩa với ngành thủy sản, nhưng không phải là lợi thế tự động. Cơ hội sẽ thuộc về những doanh nghiệp chuẩn bị sớm về chất lượng, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc, quy tắc xuất xứ, bao bì – nhãn mác và khả năng làm việc với các hệ thống bán lẻ, nhập khẩu, foodservice tại Thụy Sĩ, Na Uy và Iceland.

VSEP nhận định, FTA Việt Nam – EFTA hoàn tất có thể trở thành một “ngách” thị trường giá trị cao, góp phần giúp thủy sản Việt Nam gia tăng xuất khẩu và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu.

PV