Đưa nghề nuôi ngọc trai về Hà Tĩnh, mở hướng khai thác hiệu quả mặt nước

Mạnh dạn đưa nghề nuôi trai lấy ngọc về Hà Tĩnh

Đập Yên Vũ có diện tích mặt nước khoảng 120 ha, nguồn nước tương đối ổn định, ít chịu tác động của ô nhiễm và phù hợp với sinh trưởng của trai nước ngọt. Sau nhiều lần khảo sát, đánh giá các yếu tố thủy lý, thủy hóa và môi trường sinh thái, tháng 7/2024, ông Hồ Phi Thủy quyết định đầu tư hệ thống lồng bè, triển khai nuôi trai lấy ngọc trên hơn 70 ha mặt nước. Đó là quyết định không hề dễ dàng. 

Mô hình nuôi ngọc trai tại xã Đông Kinh có diện tích hơn 70 ha mặt nước

Nuôi trai lấy ngọc đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài gần hai năm và yêu cầu kỹ thuật cao ở khâu cấy nhân cũng như quản lý môi trường nước. Tuy nhiên, với kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm làm nghề tại Phú Quốc, ông Thủy tin rằng nếu thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, Hà Tĩnh hoàn toàn có thể phát triển nghề nuôi ngọc trai. 

Không chỉ đầu tư cơ sở vật chất, doanh nghiệp còn trực tiếp đào tạo lao động địa phương, hướng dẫn kỹ thuật từ lựa chọn giống, cấy nhân, chăm sóc đến theo dõi sự phát triển của trai. Nhiều lao động nông thôn lần đầu tiếp cận nghề nuôi cấy ngọc trai đã dần làm chủ các công đoạn kỹ thuật, góp phần hình thành đội ngũ nhân lực phục vụ mô hình.

Theo ông Hồ Phi Thủy, sau khi cấy nhân, trai chủ yếu sử dụng nguồn phù du tự nhiên làm thức ăn nên chi phí chăm sóc không lớn. Người nuôi tập trung quản lý chất lượng nguồn nước, vệ sinh lồng bè và theo dõi sức khỏe đàn trai để bảo đảm tỷ lệ sống và khả năng tạo ngọc. 

Những tín hiệu tích cực từ mô hình

 Sau thời gian nuôi thử nghiệm, đến nay ngọc trai đã cho thu hoạch đợt thứ 2, với sản lượng ước đạt khoảng 200 kg, cao gấp nhiều lần so với đợt thu đầu tiên chỉ khoảng 30 kg. Những viên ngọc thu được có đường kính phổ biến từ 7–10 mm, đạt độ tròn, độ bóng và lớp xà cừ đáp ứng yêu cầu chế tác trang sức. 

Ông Hồ Phi Thủy cho biết, sau khi cấy nhân, viên ngọc bắt đầu hình thành trong cơ thể trai, lên màu rõ từ tháng thứ 6–7 và đạt chất lượng sau khoảng 22–24 tháng nuôi. Đặc trưng của ngọc trai nuôi tại hồ Yên Vũ là sắc ánh tím tự nhiên, phù hợp với nhu cầu chế tác các sản phẩm trang sức và quà tặng.

Sau thu hoạch, ngọc được chuyển về cơ sở chế tác của doanh nghiệp tại Phú Quốc để làm sạch, phân loại theo kích thước, hình dáng, độ bóng và màu sắc trước khi đưa vào chế tác. 

Ngọc trai bước vào vụ thu hoạch lứa thứ 2

Không chỉ tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao, mô hình còn giải quyết việc làm thường xuyên cho khoảng 15 lao động địa phương cùng hàng chục lao động thời vụ trong các đợt vệ sinh lồng bè, chăm sóc và thu hoạch. Đối với nhiều lao động nông thôn, đây là công việc ổn định với thu nhập khá, góp phần đa dạng hóa sinh kế bên cạnh sản xuất nông nghiệp truyền thống. 

Mở hướng khai thác hiệu quả mặt nước 

Hà Tĩnh có nhiều hồ chứa thủy lợi và thủy điện với diện tích mặt nước lớn nhưng việc khai thác giá trị kinh tế còn chưa tương xứng. Việc đưa nghề nuôi ngọc trai nước ngọt vào sản xuất không chỉ tận dụng hiệu quả diện tích mặt nước mà còn mở thêm hướng phát triển kinh tế có giá trị cao, ít sử dụng thức ăn công nghiệp và phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh. 

Tuy nhiên, theo ông Hồ Phi Thủy, thành công của mô hình cần tiếp tục được kiểm chứng qua nhiều vụ nuôi. Hiệu quả kinh tế phụ thuộc vào tỷ lệ trai tạo ngọc, chất lượng ngọc, khả năng kiểm soát môi trường nước cũng như sự ổn định của thị trường tiêu thụ. Doanh nghiệp sẽ tiếp tục theo dõi, đánh giá chất lượng sản phẩm sau chế tác, đồng thời nghiên cứu mở rộng quy mô khi các điều kiện cho phép. 

Ông Lê Văn Sơn, Bí thư Đảng ủy xã Đông Kinh cho biết: Địa phương đánh giá cao việc doanh nghiệp mạnh dạn đưa nghề nuôi ngọc trai về đầu tư tại hồ Yên Vũ. Thời gian tới, chính quyền sẽ tiếp tục phối hợp theo dõi mô hình trên các tiêu chí về chất lượng môi trường nước, tỷ lệ trai sống, khả năng tạo ngọc và hiệu quả kinh tế; đồng thời quản lý chặt chẽ việc khai thác mặt nước theo đúng quy định. Nếu kết quả tiếp tục khả quan, đây sẽ là cơ sở quan trọng để nghiên cứu phát triển nghề nuôi ngọc trai gắn với bảo vệ môi trường, tạo việc làm và nâng cao giá trị khai thác các hồ chứa trên địa bàn Hà Tĩnh.

Những viên ngọc đầu tiên thu hoạch từ hồ Yên Vũ không chỉ đánh dấu thành quả của một quá trình đầu tư bài bản mà còn khẳng định giá trị của tư duy dám nghĩ, dám làm. Từ kinh nghiệm của người gắn bó hơn ba thập kỷ với nghề nuôi cấy ngọc trai ở Phú Quốc, một hướng sản xuất mới đang từng bước được hình thành trên vùng đất Hà Tĩnh, mở ra triển vọng khai thác hiệu quả tài nguyên mặt nước theo hướng giá trị cao, bền vững.

Nguyễn Hoàn