Quy định quy trình điều tra, đánh giá nguồn lợi thủy sản và nghề cá thương phẩm

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Văn bản hợp nhất Thông tư số 79 hướng dẫn về bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản. Văn bản hợp nhất hai thông tư gồm Thông tư số 88/2025/TT-BNNMT ngày 31/12/2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, và Thông tư số 33/2026/TT-BNNMT ngày 4/8/2026 sửa đổi, bổ sung một số thông tư trong lĩnh vực thủy sản, có hiệu lực từ ngày 19/9/2026.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh trong văn bản này là quy định về nội dung nguồn lợi thủy sản. Cụ thể, Thông tư quy định việc điều tra, đánh giá nguồn lợi thủy sản và môi trường sống của loài thủy sản được thực hiện qua các bước: thiết kế điều tra; chuẩn bị điều tra; thực hiện điều tra; phân tích kết quả; xử lý số liệu; báo cáo kết quả; nhập dữ liệu vào cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản và lưu trữ kết quả theo quy định.

Ảnh minh họa. Ảnh: ST

Nội dung điều tra, đánh giá tổng thể tập trung vào nhiều nhóm thông tin nhằm xác định hiện trạng nguồn lợi và môi trường sống của các loài thủy sản. Trong đó, cơ quan thực hiện phải điều tra về thành phần loài, thành phần sản lượng, mật độ, độ phong phú, phạm vi phân bố, trữ lượng các loài thủy sản và sản lượng cho phép khai thác. Bên cạnh đó là các đặc điểm sinh học của loài thủy sản; các yếu tố môi trường, thủy văn, hải dương học và các loài thủy sinh vật khác có liên quan đến nguồn lợi thủy sản. Tùy yêu cầu quản lý, sử dụng nguồn lợi thủy sản bền vững, nội dung điều tra có thể được bổ sung các nhiệm vụ khác.

Việc thu mẫu được thực hiện theo phương pháp phù hợp với từng đối tượng. Mẫu thu thập sẽ được phân tích để xác định thành phần loài, sản lượng và các đặc điểm sinh học của loài thủy sản; đồng thời xử lý mẫu tại hiện trường và ghi chép đầy đủ thông tin thực địa. Nội dung phân tích còn bao gồm mẫu tiêu bản, các chỉ tiêu sinh học, mẫu trầm tích đáy, chỉ tiêu thủy lý, thủy hóa, sinh vật phù du, động vật đáy, trứng cá, cá con, ấu trùng tôm và tôm con. Dữ liệu điều tra sau đó được nhập vào cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản, đồng thời được lưu trữ theo quy định.

Bên cạnh đánh giá tổng thể nguồn lợi, công tác điều tra, đánh giá nghề cá thương phẩm tập trung vào hoạt động khai thác thực tế và sản lượng thủy sản. Nội dung điều tra gồm thống kê tàu cá; thu thập thông tin về hoạt động khai thác và sản lượng của các đội tàu; đồng thời thu và phân tích mẫu sinh học nghề cá.

Đối với mẫu sinh học, một số nội dung chủ yếu được xác định gồm thành phần loài trong nhóm thương phẩm hoặc trong sản lượng của tàu khai thác, tần suất chiều dài của loài thủy sản và các chỉ tiêu sinh học của loài. Đáng chú ý, việc thiết kế điều tra phải xác định cụ thể địa điểm thu mẫu tại các cảng cá hoặc địa điểm bốc dỡ thủy sản. Đối với tàu cá không bốc dỡ sản phẩm tại cảng cá, việc thu thập phải bảo đảm sản lượng đại diện theo từng nhóm tàu, được phân loại theo nghề khai thác và chiều dài lớn nhất của tàu.

Công tác thống kê cũng phải bảo đảm số liệu về toàn bộ số lượng tàu cá của địa phương, phân theo nghề khai thác và nhóm tàu; số ngày khai thác thực tế; tổng sản lượng thủy sản khai thác, phân theo thành phần loài hoặc nhóm loài; cùng với số liệu sinh học của các nhóm loài trong sản lượng khai thác.

Trong quá trình thực hiện, cơ quan điều tra tiến hành thống kê, phỏng vấn về hoạt động khai thác và sản lượng theo Mẫu số 01 Phụ lục II; đồng thời thu và phân tích sinh học nghề cá theo Mẫu số 02 Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư. Kết quả điều tra nghề cá thương phẩm được phân tích trên cơ sở mẫu thành phần loài của các nhóm sản phẩm và mẫu sinh học. Số liệu tiếp tục được xử lý bằng các công cụ, phần mềm thống kê và phần mềm chuyên ngành.

Báo cáo kết quả điều tra nghề cá thương phẩm phải thể hiện một số nội dung chủ yếu như tổng số tàu cá; cơ cấu tàu cá theo nghề khai thác và nhóm tàu theo chiều dài lớn nhất; tổng sản lượng khai thác và cơ cấu sản lượng theo loài, nhóm loài. Ngoài ra, báo cáo phải cập nhật giá bán thủy sản theo loài hoặc nhóm loài, hiện trạng sinh học nghề cá, hiện trạng hoạt động khai thác thủy sản và đề xuất các giải pháp quản lý khai thác, bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

Quan trọng hơn, dữ liệu điều tra nghề cá thương phẩm phải được nhập vào cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản và lưu trữ theo quy định, nhằm phục vụ công tác quản lý, khai thác hợp lý và xây dựng các giải pháp bảo vệ, phát triển bền vững nguồn lợi thủy sản.

Phạm Thu