Dự kiến cần 23.647 tỷ đồng phát triển vùng nguyên liệu tập trung

Khắc phục những điểm nghẽn của vùng nguyên liệu

Đề án Phát triển vùng nguyên liệu nông, lâm, thủy sản tập trung giai đoạn 2026 – 2030 được xây dựng trên cơ sở kế thừa kết quả Đề án thí điểm giai đoạn 2022 – 2025, đồng thời hướng tới hình thành các vùng nguyên liệu quy mô lớn, tổ chức sản xuất bài bản và gắn chặt hơn với thị trường.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, quá trình triển khai mô hình vùng nguyên liệu thời gian qua cho thấy 3 điểm nghẽn chủ yếu cần tiếp tục được tháo gỡ. Đó là hệ thống giao thông và hạ tầng dùng chung phục vụ vùng nguyên liệu còn thiếu, chưa đồng bộ; năng lực tổ chức sản xuất, quản trị hợp tác xã (HTX) và quản trị số còn hạn chế; liên kết giữa doanh nghiệp, HTX và người sản xuất chưa thực sự bền vững, chưa huy động hiệu quả nguồn lực đầu tư tư nhân.

Huy động nguồn lực để phát triển vùng nguyên liệu nông, lâm, thủy sản tập trung. Ảnh: ST

Vì vậy, Đề án giai đoạn 2026 – 2030 xác định đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên những vùng nguyên liệu có thị trường, có HTX tổ chức sản xuất, doanh nghiệp tham gia liên kết và có khả năng duy trì hiệu quả sau đầu tư.

Ngân sách nhà nước được định hướng chỉ hỗ trợ các công trình, nhiệm vụ mang tính công cộng, thiết yếu, có khả năng tạo động lực thu hút đầu tư xã hội, không đầu tư thay cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, HTX và người dân.

Phạm vi ưu tiên trước mắt là các vùng kế thừa kết quả Đề án thí điểm giai đoạn 2022 – 2025 và các vùng nguyên liệu đáp ứng tiêu chí lựa chọn, phù hợp quy hoạch, nhu cầu thị trường và khả năng cân đối nguồn lực đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 – 2030.

Một trong những trọng tâm của Đề án là đầu tư, nâng cấp hệ thống giao thông kết nối vùng nguyên liệu với cơ sở thu gom, sơ chế, chế biến, logistics và thị trường; đồng thời đầu tư một số hạ tầng dùng chung thiết yếu phục vụ tổ chức sản xuất theo quy hoạch. Qua đó, giảm chi phí, thời gian vận chuyển, hạn chế tổn thất sau thu hoạch và nâng cao năng lực thu gom, bảo quản, tiêu thụ sản phẩm.

Hướng tới vùng nguyên liệu số, xanh và liên kết bền vững

Đến năm 2030, Đề án đặt mục tiêu hình thành và phát triển các vùng nguyên liệu nông, lâm, thủy sản tập trung đối với những ngành hàng chủ lực trên phạm vi cả nước, phù hợp quy hoạch, nhu cầu thị trường và khả năng huy động nguồn lực. Các ngành hàng được ưu tiên gồm lúa gạo, cây ăn quả, cây công nghiệp, gỗ rừng trồng, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản.

Về hạ tầng, mục tiêu là giảm tối thiểu 10% chi phí vận chuyển, 10 – 15% thời gian thu gom và 8 – 10% hao hụt sau thu hoạch. Trên 80% HTX, tổ hợp tác tham gia vùng nguyên liệu được hỗ trợ đào tạo, tập huấn về quản trị, kế hoạch sản xuất, cung ứng dịch vụ, quản lý chất lượng, thực hiện hợp đồng và quản trị dữ liệu.

Đề án cũng đặt mục tiêu trên 70% vùng nguyên liệu được hỗ trợ hoàn thành lập bản đồ số và chuẩn hóa dữ liệu cơ bản; tối thiểu 60% diện tích áp dụng nhật ký sản xuất điện tử, quản lý mã số và truy xuất nguồn gốc phù hợp yêu cầu của ngành hàng và thị trường.

Khoảng 70% vùng nguyên liệu được hỗ trợ sẽ có HTX, tổ hợp tác tham gia tổ chức sản xuất và có ít nhất một doanh nghiệp, cơ sở chế biến, thu gom, phân phối hoặc tổ chức tiêu thụ sản phẩm ký hợp đồng liên kết hoặc thỏa thuận hợp tác còn hiệu lực. Tối thiểu 60% sản lượng được tiêu thụ thông qua hợp đồng.

Đề án phấn đấu tăng tối thiểu 10% doanh thu của HTX, tổ hợp tác và 10% thu nhập của thành viên, người sản xuất tham gia vùng nguyên liệu so với thời điểm trước khi thực hiện.

Để đạt các mục tiêu trên, 5 nhóm giải pháp được xác định gồm hoàn thiện thể chế, cơ chế chính sách; phát triển hạ tầng và tổ chức sản xuất; đẩy mạnh khoa học công nghệ, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc; phát triển thị trường, logistics, chế biến gắn với vùng nguyên liệu.

Đồng thời tăng cường phân cấp, phối hợp và huy động sự tham gia của doanh nghiệp, HTX, tổ chức tín dụng, viện nghiên cứu và các đối tác phát triển. Ngoài ra, sản xuất cũng được định hướng theo hướng xanh, tuần hoàn, phát thải thấp, thích ứng biến đổi khí hậu và đáp ứng ngày càng cao các tiêu chuẩn của thị trường.

Đề án dự kiến tổng nhu cầu vốn thực hiện giai đoạn 2026 – 2030 là 23.647 tỷ đồng. Trong đó, nhu cầu vốn hỗ trợ từ ngân sách Trung ương khoảng 1.655 tỷ đồng, ngân sách địa phương khoảng 6.705 tỷ đồng. Phần còn lại, khoảng 15.288 tỷ đồng, được huy động từ doanh nghiệp, HTX, tổ hợp tác, hộ sản xuất và các nguồn vốn hợp pháp khác.

Nguồn vốn ngoài ngân sách dự kiến chiếm khoảng 65% tổng nhu cầu vốn của Đề án, tập trung chủ yếu dành cho sản xuất, giống, vật tư, cơ giới hóa, sơ chế, bảo quản, chế biến, logistics và các hoạt động phát triển chuỗi giá trị.

Bảo Hân