Châu Âu không thể “đoạn tuyệt” với cá minh thái Nga

Mỹ không vui, Nga không buồn

Dữ liệu từ Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ, trong tuần kết thúc vào ngày 15/8/2026, sản lượng cá minh thái của Mỹ giảm gần 70% so với cùng kỳ năm 2025.

Cụ thể, các nhà máy Mỹ sản xuất 4.020 tấn phi lê cá minh thái trong tuần, giảm 65,3% so với 11.588 tấn cùng kỳ năm trước. Lũy kế cá minh thái mùa B đạt 43.521 tấn, giảm 29,2%. Xu hướng giảm vẫn chưa thay đổi khiến khoảng thiếu hụt so với năm 2025 đã tăng từ 10.396 tấn một tuần trước đó lên 17.964 tấn.

Bức tranh sản lượng cá minh thái Nga vẫn xuất hiện dấu hiệu khả quan. Tính đến giữa tháng 8/2026, sản lượng cá minh thái tại vùng biển Viễn Đông của Nga đạt khoảng 1,538 triệu tấn, cao hơn khoảng 3000 tấn so với cùng kỳ năm 2025.

Dù vậy, tại khu vực Đông Bắc biển Okhotsk, sản lượng đang thấp hơn năm trước gần 91.000 tấn, chủ yếu do điều kiện thời tiết bất lợi trong những tháng đầu năm 2026 gây ảnh hưởng đến hoạt động khai thác.

Theo một quan chức thủy sản Nga, diễn biến sản lượng nhìn chung ổn định, nhưng có sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực khai thác.

EU tăng mua từ Nga

Dữ liệu của Eurostat cho thấy, trong tháng 6/2026, xuất khẩu cá từ Nga sang EU tăng mạnh, đạt 74,9 triệu euro, mức cao nhất kể từ tháng 11/2024. Mức kim ngạnh này tăng gấp 1,7 lần so với tháng trước và cao hơn 22% so với cùng kỳ năm 2025.

Theo RuFish, phần lớn các lô hàng là phi lê cá minh thái và cá tuyết đông lạnh, với tổng kim ngạch trị giá 60,6 triệu euro. Ngoài ra là cá tuyết đông lạnh và cá qua chế biến, với kim ngạch lần lượt là 10,8 triệu euro và 3,2 triệu euro.

Năm quốc gia EU nhập khẩu nhiều cá nhất từ Nga gồm Đức, Pháp, Hà Lan, Ba Lan và Đan Mạch. Đức dẫn đầu với kim ngạch 42,3 triệu euro, tiếp đến là Pháp 14,4 triệu euro, Hà Lan 8,4 triệu euro, Ba Lan 4,4 triệu euro và Đan Mạch 2,6 triệu euro.

Tính tới hết tháng 6/2026, Nga là nhà cung cấp phi lê cá minh thái đông lạnh lớn nhất cho thị trường EU, tăng 11% đạt mức 66.000 tấn với giá trị 218 triệu USD. Nguồn cung cá minh thái từ Nga đang là lựa chọn thay thế cho sự suy giảm từ thị trường xuất khẩu Mỹ. Cùng kỳ, nguồn cung phi lê cá minh thái của Mỹ sang EU giảm 15% xuống còn 46.000 tấn và 10% xuống còn 178 triệu USD.

Đáng lưu ý, trong 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu cá minh thái từ Trung Quốc sang EU đã giảm 15%, còn 19.000 tấn, dù giá trị vẫn đạt 62 triệu USD. Từ giờ tới cuối năm 2026, xu hướng này có thể vẫn tiếp tục duy trì. Theo các chuyên gia, khi nguồn cung cá tuyết và cá hồi thiếu hụt, cá minh thái Alaska là nguyên liệu thay thế quan trọng với các doanh nghiệp chế biến thủy sản Trung Quốc.

Điểm tế nhị nằm ở chỗ, chuỗi cung ứng cá minh thái toàn cầu vận hành theo mô hình cố định: cá được đánh bắt tại Nga hoặc Mỹ, chuyển sang Trung Quốc để gia công thành philê, sau đó xuất khẩu sang châu Âu phục vụ thị trường bán lẻ và chuỗi thức ăn nhanh.

Trong nửa đầu năm 2026, cá minh thái Alaska đông lạnh tiếp tục là mặt hàng xuất khẩu chủ lực từ Nga sang Trung Quốc. Kim ngạch xuất khẩu cá minh thái từ Nga sang Trung Quốc đạt 402.000 tấn, tăng 25%, trị giá 699 triệu USD, tăng tới 70%. Phi lê cá minh thái đạt hơn 4.000 tấn, tăng 25%, trị giá 12 triệu USD, tăng 55%.

Năm 2025, Trung Quốc nhập khoảng 565.000 tấn cá minh thái đông lạnh nguyên con, 95% trong số đó đến từ Nga, và khoảng hai phần ba lượng philê thành phẩm được xuất sang EU.

Khi các nhà chế biến Trung Quốc quan tâm hơn tới cá minh thái để phục vụ thị trường nội địa, EU chỉ còn cách nhập khẩu trực tiếp từ Nga.

Giá nguyên liệu cá minh thái Alaska tăng mạnh

Ngay từ đầu tháng 8/2026, giá nguyên liệu cá minh thái Alaska tăng mạnh do nguồn cung cá cỡ lớn khan hiếm, sản lượng khai thác mùa hè thấp và hiệu suất chế biến giảm.

Trong tuần từ ngày 3/8 đến 9/8/2026, giá CFR Trung Quốc đối với cá minh thái Alaska nguyên con đã bỏ đầu, bỏ nội tạng (H&G) cỡ 25+ từ Nga tăng thêm 20 USD/tấn.

Trong hai tuần trước đó, mức tăng tổng cộng 90 USD/tấn, đồng nghĩa, chỉ trong ba tuần, giá đã tăng 110 USD/tấn, lên mức cao nhất kể từ khi dữ liệu được ghi nhận năm 2005.

Giá chào cá minh thái từ biển Bering cũng tăng lên 2.530 USD/tấn, mức cao kỷ lục, trong khi giá cá từ biển Okhotsk tại kho đạt 2.330 USD/tấn.

Theo các chuyên gia, giá cá tăng do nguồn cung từ biển Bering đặc biệt hạn chế. Bên cạnh đó, kích cỡ cá khai thác năm 2026 nhỏ hơn, làm giảm sản lượng phi lê và surimi.

Theo dữ liệu khai thác từ Nga, sản lượng cá minh thái nguyên con từ đầu năm tăng 47%, nhưng phần lớn mức tăng đến từ cá cỡ nhỏ.

Tại châu Âu, nhu cầu đối với cá minh thái H&G và phi lê đông block tăng mạnh. Đã ghi nhận dấu hiệu mua tích trữ, tiếp tục tạo áp lực tăng giá trên thị trường.

Trước đó, ngày 23/7/2026, EU đã thông qua gói trừng phạt thứ 21 với Nga. Gói trừng phạt nhằm vào các ngân hàng, hoạt động tiền điện tử, đội tàu vận tải ngầm của Nga và một số nhà máy lọc dầu tại Nga và Belarus.

Ban đầu, thủy sản Nga được dự tính là một phần của gói trừng phạt mới nhưng cuối cùng, điều này đã không xảy ra. Các quốc gia như Đức, Pháp, Hà Lan và Ba Lan được cho là phản đối các biện pháp bổ sung đối với thủy sản.

Khánh Nguyên