Gia Lai: Nâng cao nhận thức pháp luật cho ngư dân, chung tay chống khai thác IUU

Từ ngày 28-29.7, Chi cục Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai) phối hợp với UBND các phường Hoài Nhơn Bắc, Hoài Nhơn Đông, Hoài Nhơn và xã Đề Gi tổ chức tập huấn nâng cao nhận thức pháp luật, chấp hành các quy định về khai thác thủy sản hợp pháp cho 200 ngư dân đang hoạt động khai thác thủy sản tại các địa phương.

Tại các lớp tập huấn, báo cáo viên Chi cục Thủy sản tập trung phổ biến những quy định mới của pháp luật về thủy sản, trọng tâm là Nghị định số 246/2026/NĐ-CP ngày 29/6/2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản. Đây là những nội dung thiết thực, gắn trực tiếp với hoạt động khai thác của ngư dân, nhất là trong bối cảnh công tác chống khai thác IUU đang được tăng cường.

Các nội dung tuyên truyền về IUU được ngư dân rất quan tâm và thảo luận sôi nổi. Ảnh: Ái Trinh

 Ông Võ Văn Hoan, báo cáo viên Chi cục Thủy sản cho biết, IUU gồm 3 nhóm hành vi chính: khai thác bất hợp pháp; khai thác không báo cáo và khai thác không theo quy định. Trong đó, những hành vi như khai thác không có giấy phép, khai thác sai vùng, sai nghề, vượt ranh giới cho phép; không duy trì tín hiệu VMS; không ghi hoặc ghi không trung thực nhật ký khai thác; khai thác tại khu vực, thời gian cấm; sử dụng nghề, ngư cụ cấm hoặc khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài đều bị xử lý nghiêm.

Một trong những nội dung được ngư dân quan tâm là các quy định mới liên quan đến VMS. Theo Nghị định 246/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 18/8/2026, trách nhiệm duy trì truyền tín hiệu VMS trong quá trình tàu hoạt động trên biển được quy định chặt chẽ hơn. Khi thiết bị mất tín hiệu, chủ tàu, thuyền trưởng phải kịp thời kiểm tra, xử lý, báo cáo theo quy định; trường hợp không khắc phục được phải đưa tàu về bờ trong thời hạn quy định.

Tại lớp tập huấn, báo cáo viên nhấn mạnh, VMS có thể được xem như “hộ chiếu điện tử” của tàu cá, giúp cơ quan chức năng theo dõi hành trình và kiểm soát hoạt động khai thác. Vì vậy, ngư dân tuyệt đối không được tháo gỡ, vô hiệu hóa, can thiệp trái quy định vào thiết bị; không mượn, tráo đổi, gửi hoặc tàng trữ thiết bị VMS của tàu khác.

Theo thống kê của Chi cục Thủy sản, toàn tỉnh hiện có 3.152 tàu khai thác vùng khơi với khoảng 39.000 lao động trực tiếp tham gia đánh bắt. Hiện nay 100% tàu cá hoạt động đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình theo quy định. Đây là điều kiện thuận lợi để địa phương triển khai hiệu quả các quy định mới, đồng thời tăng cường giám sát hoạt động khai thác trên biển.

Cùng với VMS, nhật ký khai thác cũng là một mắt xích quan trọng trong kiểm soát nguồn gốc thủy sản. Ngư dân được hướng dẫn phải ghi chép kịp thời, đúng vị trí, đầy đủ sản lượng và bảo đảm sự thống nhất giữa nhật ký, dữ liệu VMS, sản lượng bốc dỡ tại cảng và hồ sơ truy xuất nguồn gốc.

Đáng chú ý, Nghị định 246/2026/NĐ-CP quy định mức xử phạt nghiêm khắc đối với nhiều hành vi vi phạm trong lĩnh vực thủy sản. Mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân có thể lên đến 1 tỷ đồng; đối với tổ chức, mức phạt tối đa có thể gấp 2 lần mức phạt đối với cá nhân. Đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng như khai thác trái phép tại vùng biển nước ngoài, không duy trì hoặc vô hiệu hóa VMS, khai thác không có giấy phép, khai thác sai vùng hoặc hỗ trợ, chuyển tải thủy sản từ hoạt động khai thác bất hợp pháp, mức xử phạt rất cao. Những quy định này nhằm tăng tính răn đe, ngăn chặn vi phạm ngay từ đầu, đồng thời nâng cao trách nhiệm của chủ tàu và thuyền trưởng trong mỗi chuyến biển.

Cán bộ phường Hoài Nhơn kiểm tra tàu cá không đủ điều kiện hoạt động tại địa phương. Ảnh: ĐP

Bên cạnh việc phổ biến quy định, lớp tập huấn cũng dành thời gian để ngư dân trao đổi, thảo luận và giải đáp những khó khăn, vướng mắc trong thực tế sản xuất. Theo ông Bùi Thanh Ninh, ngư dân phường Hoài Nhơn Bắc, các quy định pháp luật ngày càng cụ thể, trong khi hoạt động khai thác trên biển có nhiều tình huống phát sinh nên việc được cán bộ chuyên môn hướng dẫn trực tiếp giúp ngư dân hiểu rõ hơn trách nhiệm của chủ tàu và thuyền trưởng. Đặc biệt, những nội dung liên quan đến xử lý khi mất tín hiệu VMS, ghi nhật ký, cập cảng, bốc dỡ sản phẩm và truy xuất nguồn gốc là những vấn đề ngư dân cần thường xuyên cập nhật để thực hiện đúng.

Bên cạnh chống khai thác IUU, ngư dân còn được hướng dẫn xử lý tàu “3 không” và tàu cá không đủ điều kiện hoạt động. Theo đó, những tàu chưa đủ điều kiện không được tự ý ra khơi; chủ tàu cần phối hợp với chính quyền địa phương và cơ quan chuyên môn để rà soát tình trạng pháp lý, kỹ thuật, xác định phương án tiếp tục hoạt động, chuyển đổi mục đích hoặc giải bản theo quy định tại Nghị quyết số 27/2025/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân tỉnh.

Dịp này, Chi cục Thủy sản cũng giới thiệu định hướng phát triển thủy sản của tỉnh Gia Lai giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2050. Theo đó, tỉnh tập trung vào khai thác có trách nhiệm, giảm cường lực khai thác, phục hồi nguồn lợi; phát triển nuôi trồng thủy sản công nghệ cao; nâng cao chất lượng chế biến, hậu cần nghề cá và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý chuỗi sản phẩm.

Ông Nguyễn Kim Ngôn, trưởng phòng Kiểm ngư, chi cục Thủy sản nhấn mạnh “chống khai thác IUU đạt hiệu quả bền vững, mỗi chủ tàu, thuyền trưởng và ngư dân cần bắt đầu từ những việc cụ thể nhất: tàu cá đủ điều kiện mới ra khơi; khai thác đúng vùng, đúng nghề; duy trì VMS; ghi nhật ký trung thực; cập cảng, bốc dỡ đúng quy định và tuyệt đối không khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài. Đó không chỉ là yêu cầu của pháp luật mà còn là trách nhiệm của mỗi ngư dân trong việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản, bảo vệ sinh kế lâu dài của chính mình và góp phần xây dựng nghề cá Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại, có trách nhiệm và bền vững”.

ÁI TRINH