Phòng bệnh đầu vàng trên tôm

Nguyên nhân

Bên do Yellow Head Virus genotype 1 (YHV-1), thuộc chi Okavirus, họ Roniviridae. Đây là loại virus có cấu trúc RNA sợi đơn, hình que và có màng bao lipid bên ngoài. Trong số 9 kiểu gen đã được phát hiện, YHV-1 là dòng có độc lực cao nhất, gây ra tỷ lệ chết lên đến 70 – 100% chỉ trong 3 – 10 ngày.

Tôm sú là loài mẫn cảm nhất với bệnh đầu vàng. Ảnh: Truscendfishing

Đặc điểm dịch tễ

Loài cảm nhiễm: Tôm sú (Penaeus monodon) là loài mẫn cảm nhất, dễ chết hàng loạt. Tôm thẻ chân trắng (Litopenaeus vannamei) có thể nhiễm nhưng biểu hiện nhẹ. Ngoài ra, một số loài tôm khác như P. japonicus, P. chinensis, Metapenaeus ensis cũng có thể bị nhiễm.

Giai đoạn nhiễm bệnh: Tôm mẫn cảm nhất và dễ phát bệnh nhất ở giai đoạn từ 30 – 70 ngày tuổi.

Mùa vụ: Bệnh thường bùng phát mạnh vào đầu mùa mưa hoặc giai đoạn chuyển mùa khi thời tiết khắc nghiệt, nhiệt độ nước dao động lớn và độ mặn giảm đột ngột.

Vùng xuất hiện bệnh: Phổ biến tại các vùng nuôi trọng điểm ở Đồng bằng sông Cửu Long, các tỉnh Duyên hải miền Trung và miền Bắc.

Phương thức truyền lây:

– Truyền ngang: Tôm khỏe ăn xác hoặc phân tôm bệnh; virus tồn tại trong nước, bùn đáy; lây qua động vật trung gian (cua, cá nhỏ, giáp xác) hoặc dụng cụ, con người.

– Truyền dọc: Lây trực tiếp từ tôm bố mẹ mang mầm bệnh qua trứng và ấu trùng trong quá trình sinh sản.

Chẩn đoán xét nghiệm

Thực hiện chẩn đoán bằng kỹ thuật RT-PCR hoặc real-time RT PCR theo tiêu chuẩn TCVN 8710- 4:2019 tại phòng thử nghiệm đủ năng lực.

Dấu hiệu

Triệu chứng: Tôm tiêu thụ thức ăn lớn bất thường trong vài ngày, sau đó đột ngột bỏ ăn hoàn toàn, bơi lờ đờ, phản ứng chậm chạp và tấp vào ven bờ.

Bệnh tích đặc trưng: Phần giáp đầu ngực của tôm chuyển sang màu vàng nhạt đến vàng sẫm. Khối gan tụy sưng to, có màu vàng sáng hoặc vàng nhạt. Thân tôm mềm, mắt chuyển sang màu sẫm, dạ dày và đường ruột hoàn toàn trống rỗng. Trên tôm thẻ chân trắng, các biểu hiện vàng đầu có thể không xuất hiện rõ ràng bằng mắt thường.

Bệnh tích vi thể: Hoại tử tế bào diện rộng ở gan tụy, cơ quan tạo máu, mô lympho và mang; nhân tế bào bị phân mảnh nghiêm trọng.

Phòng bệnh

Trước hết, cần cải tạo ao kỹ lưỡng, loại bỏ bùn đáy, diệt mầm bệnh và xử lý nước theo đúng quy trình trước khi cấp vào ao nuôi. Hệ thống cấp và thoát nước nên tách biệt, có lưới lọc để ngăn chặn sinh vật mang mầm bệnh xâm nhập. Thiết kế hệ thống xi phông đáy để loại bỏ chất thải hữu cơ và mầm bệnh.

Sử dụng giống khỏe mạnh, nguồn gốc từ đàn bố mẹ SPF và đã được kiểm dịch theo quy định.

Trang bị lưới chắn chim, rào chắn ngăn chặn vật chủ trung gian như cua, còng. Sử dụng dụng cụ riêng biệt cho từng ao và khử trùng sau mỗi lần sử dụng. Hạn chế người lạ vào khu vực nuôi; thực hiện vệ sinh, khử trùng người và phương tiện khi ra vào cơ sở.

Duy trì các chỉ tiêu môi trường ổn định, hàm lượng ôxy hòa tan (DO) > 5 mg/L, pH 7,5 – 8,3), hạn chế thay nước đột ngột gây stress cho tôm.

Sử dụng thức ăn chất lượng, bổ sung men vi sinh, Vitamin C, khoáng chất và chất kích thích miễn dịch (β-glucan) để nâng cao sức đề kháng.

Định kỳ dùng chế phẩm sinh học để ức chế vi khuẩn có hại (Vibrio spp.) và ổn định hệ vi sinh vật ao nuôi.

Theo dõi sức khỏe tôm hàng ngày.

Xử lý khi nghi ngờ có bệnh

Khi phát hiện tôm giảm ăn đột ngột, bơi bất thường hoặc chết nhanh không rõ nguyên nhân, cần kiểm tra ngay các yếu tố môi trường và thu mẫu gửi phòng xét nghiệm để xác định nguyên nhân.
Xác tôm và chất thải phải được thu gom, xử lý bằng hóa chất đúng quy định trước khi xả ra môi trường.

Nếu kết quả xác định ao nuôi nhiễm virus đầu vàng, cần thực hiện các biện pháp xử lý theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn. Sau khi kết thúc vụ nuôi, ao phải được vệ sinh, tiêu độc khử trùng kỹ trước khi thả nuôi vụ mới.

Thanh Hiếu