Chuẩn bị vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản

Theo thông tin từ cuộc họp rà soát công tác chuẩn bị do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức vào ngày 22/6/2026, hệ thống truy xuất quốc gia đã đi đến những khâu chuẩn bị và hiệu chỉnh cuối cùng nhằm bảo đảm vận hành ổn định từ ngày 1/7/2026. Đáng chú ý, cơ quan quản lý đã phát đi thông điệp vô cùng mạnh mẽ: Kể từ thời điểm mốc 1/7, các sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao sẽ bắt buộc phải thực hiện truy xuất nguồn gốc.

Đối với ngành thủy sản – một lĩnh vực luôn chịu sự giám sát khắt khe về tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm và rào cản kỹ thuật từ các nước nhập khẩu, quy định này mang tác động trực tiếp. Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Bộ Công Thương sẽ từng bước siết chặt công tác quản lý đối với các loại hàng hóa đang lưu thông trên thị trường. Điều này đồng nghĩa với việc, nếu các mặt hàng tôm, cá tra hay hải sản chế biến không minh bạch được quy trình sản xuất từ ao nuôi, lồng bè cho đến khi thành phẩm, rủi ro bị gạt ra khỏi chuỗi cung ứng là rất lớn.

Ảnh minh họa

Quá trình chuẩn bị cho sự kiện này đã được triển khai bài bản trên nhiều phương diện. Dưới góc độ hạ tầng kỹ thuật, ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Hệ thống truy xuất nguồn gốc do Công ty Netacom xây dựng đã được đưa vào vận hành thử nghiệm từ cuối năm 2025 và liên tục được nâng cấp các chức năng. Cục Chuyển đổi số cũng đã hoàn tất hạ tầng công nghệ thông tin, thực hiện đánh giá an toàn thông tin và xử lý các nguy cơ bảo mật để bảo đảm hệ thống hoạt động thông suốt.

Tính đến thời điểm hiện tại, mức độ sẵn sàng của cộng đồng doanh nghiệp là rất khả quan. Hệ thống đã ghi nhận và quản lý hơn 18.000 sản phẩm thuộc 112 nhóm ngành hàng nông, lâm, thủy sản của 149 doanh nghiệp trải dài trên 26 tỉnh, thành phố.

Một minh chứng rõ nét cho tính hiệu quả của nền tảng này là việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai thí điểm hệ thống trên một số ngành hàng chủ lực, tiêu biểu nhất là sầu riêng xuất khẩu. Kết quả bước đầu cho thấy hệ thống đã hỗ trợ hiệu quả việc truy xuất nguồn gốc các lô hàng bao phủ toàn bộ chuỗi sản xuất, nâng cao tính minh bạch và đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường quốc tế. Các đơn vị tham gia đã cơ bản làm chủ được công nghệ, vận hành ổn định và không còn phụ thuộc nhiều vào hỗ trợ kỹ thuật. Đây là bài học thực tiễn vô giá mà ngành thủy sản có thể kế thừa để tối ưu hóa quy trình minh bạch cho các chuỗi sản xuất khép kín.

Ngoài ra, rào cản về chi phí và sự phức tạp khi thay đổi phần mềm cũng là những vướng mắc lớn của các cơ sở nuôi trồng và doanh nghiệp thủy sản quy mô vừa và nhỏ. Thấu hiểu những vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung đã chỉ đạo rõ ràng: Việc kết nối và chia sẻ dữ liệu bắt buộc phải tuân thủ nguyên tắc “một lần khai báo, nhiều lần sử dụng”. Cơ chế thông minh này giúp doanh nghiệp tránh phải đầu tư trùng lặp vào nhiều hệ thống, giảm đáng kể chi phí vận hành, đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác kho dữ liệu dùng chung.

Để thực hiện được điều đó, hệ thống gồm 17 tiêu chuẩn kỹ thuật về kết nối và truyền nhận dữ liệu đã được ban hành, tạo nền tảng vững chắc cho việc liên thông giữa các nền tảng truy xuất khác nhau. Đối với các doanh nghiệp đang sử dụng hệ thống của bên thứ ba, điển hình như CheckVN, cơ quan chức năng yêu cầu phải khẩn trương hoàn thiện các tiêu chuẩn về an toàn thông tin trước khi chính thức kết nối vào hạ tầng quốc gia. Hiện đã có tám đơn vị tham gia kết nối, phần lớn đáp ứng từ 14 đến 15 tiêu chuẩn và dự kiến sẽ sớm hoàn tất toàn bộ yêu cầu kỹ thuật.

Chuyển đổi số minh bạch nguồn gốc không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn cần có sự hậu thuẫn từ pháp lý. Hiện tại, quá trình chuẩn bị đã tạo ra một hành lang pháp lý đồng bộ. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tích cực rà soát các quy định hiện hành, xây dựng dự thảo Thông tư và phối hợp hoàn thiện dự thảo Nghị định liên quan nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất trên toàn quốc. Song song với đó, Bộ Công Thương cũng đã ban hành Thông tư số 31/2026/TT-BCT quy định chi tiết về việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ, chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026.

Theo nhận định của giới chuyên gia, thị trường đang bước vào một thời kỳ mới, nơi mà giá trị của một sản phẩm không chỉ định hình ở bản thân vật chất của sản phẩm đó, mà còn nằm ở thông tin đi kèm. Yếu tố quyết định để hàng hóa thủy sản được quyền tham gia và lưu thông trên thị trường giờ đây chính là nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.

Tuệ Lâm