Công nghệ 4.0 và bước chuyển nghề nuôi tôm

Khi ao nuôi “lên tiếng” qua điện thoại

Tại Quảng Ngãi, Trung tâm Khuyến nông tỉnh đang triển khai mô hình “Ứng dụng công nghệ 4.0 trong nuôi tôm thẻ chân trắng thương phẩm”, qua đó đưa các thiết bị số vào từng khâu của quá trình sản xuất, từ quản lý môi trường đến cho ăn và phòng ngừa dịch bệnh.

Điểm đáng chú ý của mô hình là hệ thống giám sát môi trường được kết nối với điện thoại thông minh. Các chỉ tiêu như pH, ôxy hòa tan, nhiệt độ, độ mặn được cập nhật liên tục, giúp người nuôi nắm bắt diễn biến của ao mà không phải chờ đến khi kiểm tra thủ công hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường mới xử lý.

Đây là thay đổi có ý nghĩa đối với nghề nuôi tôm, bởi môi trường nước không đứng yên. Trong điều kiện thời tiết biến động, chỉ số môi trường có thể thay đổi nhanh, trong khi việc phát hiện muộn thường đồng nghĩa với chi phí xử lý cao hơn và rủi ro lớn hơn.

Không chỉ giám sát, mô hình còn ứng dụng máy cho tôm ăn tự động. Việc đưa thiết bị vào quản lý thức ăn giúp người nuôi kiểm soát tốt hơn lượng thức ăn, hạn chế tình trạng cho ăn không phù hợp, đồng thời giảm công lao động.

Người nuôi cũng được hướng dẫn sử dụng ứng dụng “Thời tiết Việt Nam Khí tượng Thủy văn” để chủ động cập nhật dự báo, qua đó có phương án ứng phó với mưa bão, nắng nóng và những diễn biến thời tiết bất lợi.

Như vậy, công nghệ 4.0 trong mô hình không chỉ là một thiết bị đặt bên ao. Quan trọng hơn, đó là cách tổ chức lại quá trình sản xuất dựa trên dữ liệu, giúp người nuôi chuyển từ phản ứng với rủi ro sang chủ động phòng ngừa.

Khuyến nông đi cùng người nuôi

Để công nghệ thực sự phát huy hiệu quả, yếu tố con người vẫn giữ vai trò quyết định. Vừa qua, trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Ngãi đã tổ chức các lớp tập huấn tại xã Lân Phong, xã Bình Sơn và phường Trà Câu với sự tham gia của cán bộ kỹ thuật, chính quyền địa phương và 60 hộ nuôi tôm.

Nội dung tập huấn tập trung vào việc vận hành thiết bị, bao quát toàn bộ quy trình nuôi như cải tạo ao, xử lý nước, lựa chọn và thả giống, quản lý thức ăn, theo dõi môi trường cũng như phòng, chống dịch bệnh. Đây là mắt xích quan trọng để công nghệ không trở thành khoản đầu tư mang tính hình thức. Người nuôi cần hiểu ý nghĩa của từng thông số, biết nhận diện những thay đổi bất thường và có phương án xử lý phù hợp.

Ngay sau tập huấn, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Ngãi phối hợp với chính quyền địa phương kiểm tra, nghiệm thu con giống và tổ chức thả giống cho các hộ tham gia mô hình. Mô hình được triển khai tại 6 hộ ở phường Trà Câu, xã Lân Phong và xã Bình Sơn, quy mô 2.000 m²/hộ. Các hộ được hỗ trợ tổng cộng 1,8 triệu con giống tôm thẻ chân trắng cỡ P12, có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm dịch và xét nghiệm an toàn dịch bệnh trước khi thả.

Đầu tư lớn hơn, nhưng quản lý chủ động hơn

Nếu mô hình ở Quảng Ngãi cho thấy vai trò của hoạt động khuyến nông trong đưa công nghệ 4.0 đến hộ nuôi, thực tế tại Vĩnh Long cho thấy xu hướng này đang từng bước mở rộng về quy mô.
Ông Châu Hữu Trị, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Vĩnh Long chia sẻ, nhiều mô hình nuôi tôm ứng dụng công nghệ cao đang mang lại hiệu quả rõ rệt. Với mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng hai giai đoạn ứng dụng công nghệ 4.0, hệ thống cảm biến theo dõi liên tục các chỉ số ôxy hòa tan, nhiệt độ, độ mặn và pH. Dữ liệu được truyền trực tiếp đến điện thoại thông minh, giúp người nuôi quản lý ao thuận tiện, giảm chi phí nhân công và hạn chế rủi ro trong sản xuất.

Ao nuôi và thiết bị theo dõi môi trường nuôi tại xã Bình Sơn, Quảng Ngãi .Ảnh: TTKNQN

Theo ông Trị, việc ứng dụng công nghệ cao cũng tạo nền tảng để Vĩnh Long xây dựng các vùng nuôi hiện đại, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về truy xuất nguồn gốc và chất lượng sản phẩm. Diện tích nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh mật độ cao tại Vĩnh Long tiếp tục được mở rộng thêm 566 ha, nâng tổng diện tích nuôi tôm thẻ chân trắng ứng dụng công nghệ cao của tỉnh lên gần 6.000 ha.

Tại ấp Tân Thành, xã Long Thành, ông Ngô Văn Thới là một trong những người nuôi đã trải qua quá trình chuyển đổi phương thức sản xuất từ quảng canh cải tiến sang nuôi công nghiệp và hiện nay là ao lót bạt công nghệ cao.

Trên diện tích khoảng 3 ha đất sản xuất, gia đình ông đầu tư 4 ao nuôi với tổng diện tích mặt nước khoảng 5.000 m². Các ao được lót bạt, lắp đặt quạt nước, sục khí, ôxy đáy và hệ thống theo dõi môi trường tự động. Mỗi ao thả hơn 200.000 con giống tôm thẻ chân trắng, mật độ khoảng 300 con/m², cao hơn nhiều so với phương thức nuôi truyền thống mà gia đình từng áp dụng.

Ông Thới cho biết, trước đây khi nuôi ao đất, mật độ cao nhất chỉ khoảng 40-50 con/m². Việc chuyển sang mô hình công nghệ cao giúp gia đình nâng mật độ nuôi, đồng thời kiểm soát tốt hơn môi trường ao. Theo ông, nuôi công nghệ cao vốn đầu tư lớn hơn, nhưng đổi lại sẽ chủ động quản lý được môi trường ao nuôi. Trước đây đa phần dựa vào kinh nghiệm, còn hiện nay, nhiều chỉ số được theo dõi trên điện thoại. Khi có biến động, người nuôi sẽ biết sớm để xử lý, hạn chế rủi ro.

Mỗi năm, gia đình ông Thới sản xuất 3 vụ; trong điều kiện thuận lợi, mỗi vụ có thể thu hoạch khoảng 7 tấn tôm thương phẩm/ao. Có thời điểm, giá bán tôm thẻ chân trắng đạt gần 200.000 đồng/kg, doanh thu mỗi ao đạt hơn 1 tỷ đồng, lợi nhuận khoảng 40% doanh thu.

Qua thực tế, có thể thấy, khi dữ liệu thay thế dần sự phỏng đoán, khi cảnh báo đến trước rủi ro và khi mỗi quyết định sản xuất được dựa trên những thông số cụ thể, con tôm không chỉ được nuôi với mật độ cao hơn mà quan trọng là được đặt trong một hệ thống quản lý chủ động. Đây chính là nền tảng để nghề nuôi tôm hướng tới giảm chi phí, hạn chế dịch bệnh và nâng cao hiệu quả theo hướng bền vững.

Thùy Khánh