Siết chặt kiểm soát nguyên liệu thủy sản nhập khẩu có nguồn gốc khai thác

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành văn bản gửi các doanh nghiệp thu mua, nhập khẩu nguyên liệu có nguồn gốc thủy sản khai thác để chế biến, xuất khẩu và các hiệp hội liên quan về việc kiểm soát nguyên liệu thủy sản có nguồn gốc từ khai thác nhập khẩu vào Việt Nam đảm bảo không vi phạm quy định về chống khai thác IUU.

Nội dung văn bản nêu rõ, qua quá trình làm việc với Đoàn thanh tra EC về chống khai thác IUU lần thứ 5 tại các doanh nghiệp trên địa bàn các tỉnh Tây Ninh, Khánh Hòa, Đắk Lắk từ ngày 10 – 14/3/2026, Đoàn đã phát hiện hệ thống truy xuất nguồn gốc tại doanh nghiệp chưa đủ độ tin cậy, như khối lượng và chủng loại loài của một số lô hàng thủy sản khai thác nhập khẩu bằng container được nhà máy thực hiện cân, phân cỡ, phân loài để bảo quản, đưa vào chế biến có sự sai khác lớn về khối lượng tổng của lô hàng, khối lượng tương ứng của từng loài thủy sản với các thông tin tương ứng tại Giấy chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác (CC), giấy chứng nhận an toàn thực phẩm (HC) của Cơ quan thẩm quyền nước ngoài, vận đơn, invoice kèm theo lô hàng khi nhập khẩu; các hồ sơ sản xuất lô hàng thể hiện lượng nguyên liệu đưa vào chế biến không đúng với thực tế; việc theo dõi trên hồ sơ truy xuất không cập nhật đúng thực tế vị trí bảo quản trong kho tương ứng từng lô hàng thuỷ sản nhập khẩu để chờ đưa vào chế biến.

Kiểm soát chặt chẽ nguyên liệu thủy sản có nguồn gốc từ khai thác nhập khẩu vào Việt Nam. Ảnh: ST

Các tồn tại nêu trên được đánh giá là rủi ro lớn trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực gỡ “thẻ vàng” IUU của EC. Việc không đảm bảo truy xuất nguồn gốc rõ ràng có thể khiến sản phẩm thủy sản xuất khẩu bị từ chối hoặc kiểm tra chặt chẽ hơn tại thị trường quốc tế, đặc biệt là EU.

Do đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các doanh nghiệp phải rà soát toàn bộ quy trình, từ khâu nhập khẩu đến chế biến, nhằm đảm bảo tính nhất quán giữa hồ sơ và thực tế.

Thực hiện khai báo và gửi hồ sơ khi nhập khẩu thủy sản, sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác vào Việt Nam bằng tàu container theo đúng quy định. Cùng đó, chủ động trao đổi với nhà xuất khẩu rà soát lại các hợp đồng nhập khẩu để bổ sung các điều khoản nêu rõ trách nhiệm các bên xử lý khi lô nguyên liệu nhập khẩu về nhà máy so với chứng từ nhập khẩu. Đồng thời bổ sung công đoạn cân, phân loài thực tế khi tiếp nhận đối với từng lô hàng thủy sản khai thác được nhập vào nhà máy trong thủ tục kiểm soát IUU và phù hợp với thực tế sản xuất đã được quy định tại các thủ tục có liên quan theo chương trình quản lý chất lượng, ATTP theo nguyên tắc HACCP.

Trong trường hợp có sự sai khác về khối lượng, cơ cấu loài thực tế nhập vào nhà máy với các hồ sơ giấy tờ nhập khẩu liên quan, doanh nghiệp cần cập nhật thông tin sự sai khác nêu trên cho cơ quan thẩm quyền Việt Nam. Cùng đó, chủ động trao đổi, thông báo với đối tác về khối lượng, chủng loại nguyên liệu nhập khẩu thực tế tại doanh nghiệp; đề nghị đối tác thông báo cho các Cơ quan thẩm quyền nước ngoài để cấp lại hoặc đính chính thông tin đối với các Giấy tờ nhằm đảm bảo phù hợp, chính xác với thông tin lô hàng thực tế được nhập vào nhà máy.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề nghị các doanh nghiệp chỉ đưa lượng nguyên liệu nhập khẩu vào chế biến để xuất khẩu vào thị trường có yêu cầu xác nhận/chứng nhận IUU sau khi Cơ quan có thẩm quyền có điều chỉnh phù hợp với nguyên liệu thực tế. Toàn bộ hồ sơ sản xuất lô nguyên liệu thủy sản khai thác đưa vào chế biến đảm bảo đúng khối lượng, loài với thực tế cân, phân loại khi tiếp nhận và phù hợp quá trình sản xuất, chế biến xuất khẩu tại doanh nghiệp;

Mặt khác, chuẩn hóa và thực hiện khai báo nhất quán thông tin lô hàng xuất khẩu theo đúng quy định của cơ quan thẩm quyền về mã loại hình, mô tả sản phẩm, mã HS… trên hồ sơ khai báo xuất khẩu và trong hệ thống hồ sơ giám sát, dữ liệu theo dõi truy xuất nguồn gốc tại doanh nghiệp; đảm bảo có sẵn, trích xuất kịp thời các thông tin truy xuất nguồn gốc đối với từng lô hàng thủy sản khai thác.

Đối với các hiệp hội ngành hàng, Bộ yêu cầu tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn doanh nghiệp thành viên thực hiện đúng quy định pháp luật về thủy sản, đặc biệt là các yêu cầu liên quan đến truy xuất nguồn gốc và chống khai thác IUU.

Việc khắc phục triệt để các sai lệch trong truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là điều kiện tiên quyết để nâng cao uy tín thủy sản Việt Nam và tiến tới gỡ bỏ cảnh báo IUU trong thời gian tới.

Phạm Thu